दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांची परीक्षा फी माफ, नागपूर विद्यापीठावर ७ कोटी रुपयांचा भार

राज्य सरकारने दुष्काळग्रस्त म्हणून जाहीर केलेल्या भागातील विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कातून सवलत देण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयाचा थेट परिणाम राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाच्या परीक्षा शुल्कातून येणाऱ्या उत्पन्नावर होणार आहे. उच्च व तंत्रशिक्षण विभागाने दुष्काळग्रस्त भागांतील विद्यार्थ्यांकडून येत्या परीक्षांसाठी परीक्षा शुल्क घेऊ नये, असे निर्देश दिले आहेत.

यामुळे एकीकडे विद्यार्थ्यांना दिलासा मिळणार आहे, तर दुसरीकडे विद्यापीठाच्या तिजोरीवर ताण येणार आहे. नागपूर विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात नागपूर आणि वर्धा जिल्हे, तसेच गोंदिया जिल्ह्यातील तिरोडा तालुका दुष्काळी भागात येतो. या भागांतील विद्यार्थ्यांची परीक्षा फी माफ झाल्यामुळे विद्यापीठाला परीक्षा शुल्कातून मिळणारे उत्पन्न कमी होण्याची शक्यता आहे.

आकडेवारी पाहिली तर केवळ पहिल्या वर्षालाच विद्यापीठात दरवर्षी सुमारे २.५० लाख विद्यार्थी परीक्षेला बसतात. परीक्षा शुल्कातून विद्यापीठाला साधारण ३५ कोटी रुपयांचे उत्पन्न मिळते. दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांची संख्या सुमारे ५० हजार मानली जात आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार या ५० हजार विद्यार्थ्यांना फी माफीचा फायदा मिळाला, तर पहिल्या वर्षाच्या परीक्षार्थींमध्ये त्यांचा वाटा सुमारे २० टक्के होतो.

याच प्रमाणात परीक्षा शुल्काच्या उत्पन्नाचा अंदाज लावला, तर विद्यापीठाच्या उत्पन्नावर सुमारे ७ कोटी रुपयांपर्यंत सैद्धांतिक परिणाम होऊ शकतो. मात्र प्रत्यक्षात किती घट होईल, हे शुल्काचा प्रकार, अभ्यासक्रम आणि पात्र विद्यार्थ्यांची संख्या यावर अवलंबून राहील. नागपूर, वर्धा आणि गोंदिया जिल्ह्यांना मिळून विद्यापीठ क्षेत्रातील विद्यार्थ्यांची संख्या सुमारे १.२५ लाख सांगितली जाते. त्यापैकी दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांतील शेतकरी आणि शेतमजुरांच्या पाल्यांनाच फी माफीचा लाभ मिळणार आहे.

उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी याच विषयावर राज्यातील सर्व सार्वजनिक विद्यापीठांचे कुलगुरू, प्र-कुलगुरू, कुलसचिव आणि महाविद्यालयांचे प्राचार्य यांची आढावा बैठक घेतली. या पार्श्वभूमीवर संबंधित भागांतील विद्यार्थ्यांना दिलासा देण्यासाठी परीक्षा शुल्क माफीबाबत उच्च शिक्षण संचालनालयाने परिपत्रक काढले आहे. त्यानुसार नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये होणाऱ्या पहिल्या सत्राच्या परीक्षांसाठी पात्र विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा शुल्क घेतले जाणार नाही. आता विद्यापीठ प्रशासनाकडून महाविद्यालयांसाठी लवकरच अधिसूचना काढली जाईल.

नागपूर विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात नागपूर जिल्ह्यातील सर्व १४ तालुके येतात. वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर आणि हिंगणघाट, गोंदिया जिल्ह्यातील तिरोडा, तसेच भंडारा जिल्ह्यातील पवनी, लाखंदूर आणि भंडारा हे भागही विद्यापीठाच्या कक्षेत आहेत.