विदर्भात दुष्काळाची छाया, नागपूरच्या सर्व 14 तालुक्यांसह 265 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर, शेतकऱ्यांना सवलती

महाराष्ट्रात यंदा पाऊस कमी पडल्यामुळे निर्माण झालेली परिस्थिती लक्षात घेता राज्य सरकारने 265 तालुक्यांत दुष्काळ किंवा दुष्काळसदृश स्थिती जाहीर केली आहे. यात नागपूर जिल्ह्यातील सर्वच्या सर्व 14 तालुक्यांचा समावेश आहे. जिल्ह्यात आतापर्यंत सरासरी फक्त 64.1 टक्के इतकाच पाऊस झाला असून त्यामुळे संपूर्ण जिल्हा दुष्काळाच्या विळख्यात सापडला आहे.

पाऊस खूपच कमी झाल्याने पिकांचे नेमके किती नुकसान झाले, याचे पंचनामे सुरू करण्यात आले आहेत. आतापर्यंत नोंदवलेल्या पावसाच्या आकडेवारीच्या आधारे सरकारने संबंधित तालुक्यांना दुष्काळसदृश स्थितीच्या यादीत टाकले आहे.

जिल्ह्यातील नागपूर ग्रामीण, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड या तालुक्यांसह नागपूर शहरातही सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाला आहे. दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर लगेचच जिल्हाधिकारी कुमार आशीर्वाद यांनी संबंधित सर्व विभागांच्या अधिकाऱ्यांच्या सुट्ट्यांवर निर्बंध घातले आहेत. त्याचबरोबर अधिकाऱ्यांना मुख्यालय सोडण्यासही मनाई करण्यात आली आहे.

आदेशानुसार महसूल, कृषी, ग्रामविकास, नगरविकास आणि भूमी अभिलेख या विभागांतील जिल्हा तसेच तालुका पातळीवरील सर्व अधिकाऱ्यांनी मुख्यालयात हजर राहून दुष्काळ मदत, पीक पाहणी, कर्ज पुनर्रचना आणि शेतकऱ्यांना मदत करण्याच्या कामांना पहिले प्राधान्य द्यावे लागणार आहे. पूर्वपरवानगीशिवाय मुख्यालय सोडण्यास सक्त मनाई करण्यात आली आहे.

विदर्भातील एकूण 95 तालुक्यांत दुष्काळाची स्थिती जाहीर करण्यात आली आहे. यात नागपूर विभागातील 39 आणि अमरावती विभागातील 56 तालुक्यांचा समावेश आहे. नागपूरचे 14, वर्धाचे 7, भंडाऱ्याचे 3, गोंदियाचा 1, चंद्रपूरचे 12 आणि गडचिरोली जिल्ह्यातील 2 तालुके दुष्काळग्रस्त यादीत आहेत. तर अमरावती विभागात अमरावतीचे 14, बुलढाण्याचे 13, अकोल्याचे 7, वाशिमचे 6 आणि यवतमाळचे 16 तालुके दुष्काळग्रस्त जाहीर करण्यात आले आहेत.

जिल्ह्यात कापूस, सोयाबीन, धान, तूर आणि इतर पिकांची 94.74 टक्के पेरणी आधीच झाली होती. पाऊस न झाल्याने आता ही पिके शेतातच सुकत आहेत. जिल्ह्यात या खरीप हंगामात 4,69,403 हेक्टरवर पेरणीचे नियोजन करण्यात आले होते, त्यापैकी 4,44,723 हेक्टरवर प्रत्यक्ष पेरणी झाली.

यामध्ये 2,20,908 हेक्टरवर कापूस तर 72,536 हेक्टरवर सोयाबीनची पेरणी करण्यात आली. धान 95,031 हेक्टरवर आणि तूर 56,993 हेक्टरवर पेरण्यात आली. इतर पिकांची पेरणी 96,953 हेक्टरवर झाली होती. पाऊस कमी झाल्याने नेमक्या किती हेक्टरवरील पिकाचे नुकसान झाले, हे पंचनामे झाल्यानंतरच समोर येईल. पीक नुकसानीच्या पंचनाम्याची प्रक्रिया तातडीने सुरू करून अहवाल सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

संबंधित सर्व तालुक्यांमध्ये जमीन महसुलात सूट, पीक कर्जाची पुनर्रचना, कृषी कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती, 7.5 अश्वशक्तीपेक्षा जास्त क्षमतेच्या कृषी पंपांच्या चालू वीज बिलात सूट तसेच विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कात माफी अशा सवलती लागू करण्यात आल्या आहेत.

याशिवाय मनरेगाअंतर्गत जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे, गरजेनुसार टँकरने पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, धान्याची उपलब्धता सुनिश्चित करणे, जनावरांसाठी चाऱ्याची व्यवस्था करणे तसेच जलसंधारणाची कामे सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना पीक नुकसानीसाठी आर्थिक मदत ठरलेल्या प्रक्रियेनुसार स्वतंत्रपणे जाहीर केली जाणार आहे.