महाराष्ट्रावर पुन्हा दुष्काळाचे संकट? एल निनोच्या प्रभावाबाबत फडणवीसांनी सांगितले पुढचे चित्र

राज्य सरकारने नुकतीच राज्यातील 265 तालुक्यांत ट्रिगर-1 दुष्काळ जाहीर केला आहे. राज्यातल्या जवळपास 75 टक्के भागात दुष्काळी स्थिती असून लोकांना त्याचे परिणाम सोसावे लागत आहेत. याच वेळी पुढच्या वर्षीच्या पावसाबाबतही एक चिंता वाढवणारी बातमी समोर आली आहे. दुष्काळाचे सावट आधीच असताना पुढच्या मान्सूनवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारे वक्तव्य मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केले आहे. त्यामुळे येत्या काळात शेती, पिण्याचे पाणी आणि इतर पाणी नियोजनावर याचा परिणाम होऊ शकतो.

पुढच्या वर्षीच्या मान्सूनसंदर्भात एल निनोचा प्रभाव कायम राहिला, तर महाराष्ट्रासमोर पुन्हा पावसाचे संकट उभे राहू शकते, अशी माहिती समोर येत आहे. याबाबत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नागपुरात झालेल्या पत्रकार परिषदेत भाष्य केले.

"आपल्याला सगळ्या प्रकारच्या तयारीत राहावे लागेल," असे फडणवीस यांनी स्पष्ट सांगितले. सध्याचा एल निनो अजून शिगेला पोहोचलेला नाही, असे त्यांनी नमूद केले. तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार तो फेब्रुवारीच्या आसपास पीकवर जाण्याची शक्यता आहे, आणि त्यानंतर त्याचा प्रभाव टप्प्याटप्प्याने कमी होऊ शकतो, असेही त्यांनी सांगितले. म्हणजेच एल निनोचा जोर अजून वाढणार असून त्यानंतरच तो हळूहळू ओसरण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.

पॅसिफिक महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढल्यामुळे एल निनोची स्थिती तयार होते, आणि याचा परिणाम जगभरातील हवामानावर होतो. भारताच्या मान्सूनवरही याचा परिणाम होण्याची शक्यता असल्यामुळे महाराष्ट्रासाठी ही बाब महत्त्वाची ठरते. पॅसिफिकमधील या तापमानवाढीचे परिणाम थेट भारतातील पावसावर दिसू शकतात, हेच फडणवीस यांच्या वक्तव्यातून अधोरेखित होते.

दुसरीकडे, राज्य सरकारने शनिवारी 265 तालुक्यांत ट्रिगर-1 दुष्काळ जाहीर केला. दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर त्या भागांत दुष्काळी उपाययोजना राबवण्याचा मार्ग खुला झाला आहे. त्यामुळे शेती आणि पिण्याच्या पाण्याच्या प्रश्नावर सरकारला आता अधिक लक्ष द्यावे लागणार आहे. राज्यातील जवळपास पाऊणपट भागात याआधीच दुष्काळाचे चटके लोकांना जाणवत होते, आणि आता या नव्या घोषणेमुळे संबंधित तालुक्यांत मदतीचे उपाय राबवणे शक्य होणार आहे.

याच वेळी गडचिरोलीतील भामरागड भागात छत्तीसगडमध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण झाली आहे. अनेक गावांचा संपर्क तुटला असून काही नागरिकांना रेस्क्यू टीमकडून सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे. आजच्या दुपारपर्यंत पुराचे पाणी ओसरून परिस्थिती नियंत्रणात येईल, असा अंदाज फडणवीस यांनी व्यक्त केला.

एकीकडे राज्याचा मोठा भाग दुष्काळाच्या छायेत असताना दुसरीकडे काही भागांत पुराची स्थिती निर्माण झाली आहे. एकाच वेळी दुष्काळ आणि पूर अशी दोन्ही टोकांची परिस्थिती राज्यात दिसत असल्याने प्रशासनासमोरची जबाबदारी वाढली आहे. त्यामुळे बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रासमोर पुढील काळात पाणी व्यवस्थापनाचे मोठे आव्हान उभे राहणार आहे.