पावसाअभावी पिकं करपली, सणासुदीत डाळी-दूध-भाजीपाला महागण्याची शक्यता

राज्यात पावसाने बराच काळ दडी मारल्यामुळे शेती पिकांचं मोठं नुकसान झालं आहे आणि महाराष्ट्रावर पुन्हा एकदा भीषण दुष्काळाचं व पाणीटंचाईचं सावट उभं राहिलं आहे. पावसातल्या या अनियमिततेचा फटका केवळ शेतकऱ्यांनाच बसला नाही, तर पुढच्या काळात सर्वसामान्य लोकांच्या खिशालाही मोठा फटका बसण्याची शक्यता आहे. बाजारात भाजीपाल्यापासून ते खाद्यान्न आणि दुधाच्या दरात मोठी वाढ होऊ शकते, अशी भीती अर्थतज्ज्ञ, वरिष्ठ पत्रकार आणि धोरण विश्लेषक जी चंद्रशेखर यांनी व्यक्त केली आहे.

ऑगस्ट आणि सप्टेंबर या महिन्यांत पाऊस गायब झाल्यामुळे खरीप हंगामातली पिकं सुकायला लागली आहेत. सोयाबीन, कापूस, डाळी आणि भाजीपाल्याच्या उत्पादनावर याचा खूप वाईट परिणाम झाला आहे. अनेक भागांत विहिरी आणि बोरवेलमधली पाण्याची पातळी खाली गेल्यामुळे हातातोंडाशी आलेलं पीक वाया जाण्याच्या मार्गावर आहे. उत्पादन घटल्यामुळे बाजारातली आवक कमी होणार असून, मागणी मात्र तेवढीच राहिल्यामुळे महागाई भडकण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

दुष्काळामुळे नेमकं काय काय महागू शकतं, याचीही चर्चा सुरू झाली आहे. पालेभाज्या आणि फळभाज्यांची आवक घटल्यामुळे किरकोळ बाजारात भाजीपाल्याचे दर दुप्पट होण्याचा अंदाज आहे. सोयाबीन आणि कडधान्यांचं उत्पादन घटल्यामुळे खाद्यतेल आणि तूर, मूग, हरभरा यांसारख्या डाळींच्या किमती उच्चांक गाठू शकतात. पावसाच्या अभावामुळे चाऱ्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला असून हिरवा चारा उपलब्ध नसल्याने दुभत्या जनावरांचं दूध उत्पादन घटणार आहे आणि दुधाचे दर वाढण्याची चिन्हं आहेत. खरिपातल्या तृणधान्य पिकांना बसलेल्या फटक्यामुळे तांदूळ आणि ज्वारी-बाजरीचे भावही वाढू शकतात.

राज्यातल्या प्रमुख धरणांमधला पाणीसाठा गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कमी असल्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा आणि शेतीसाठीच्या पाण्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. अनेक ग्रामीण भागांत आतापासूनच पाण्याचे टँकर सुरू करण्याची वेळ आली आहे आणि चारा छावण्या उभारण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे.

एकीकडे सणासुदीचे दिवस जवळ येत असताना, दुसरीकडे पावसाच्या खंडामुळे निर्माण झालेली ही परिस्थिती गृहिणी आणि सर्वसामान्य कुटुंबांचं बजेट कोलमडवणारी ठरणार आहे. सरकारने लगेच दुष्काळसदृश परिस्थिती जाहीर करून शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत द्यावी आणि बाजारातले भाव नियंत्रणात ठेवण्यासाठी उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी आता जोर धरू लागली आहे.

पावसाच्या मोठ्या खंडामुळे खरीप पिकांचं प्रचंड नुकसान झालं असून पुढच्या 7-8 महिन्यांच्या पिण्याच्या पाण्याची आणि चाऱ्याची गंभीर टंचाई निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने प्रशासकीय हालचाली वेगवान केल्या आहेत. आजपासून प्रत्यक्ष पिकांचे पंचनामे आणि पाहणी सुरू होत असून, येत्या शनिवारपूर्वी दुष्काळाची पहिली अधिसूचना निघण्याची शक्यता आहे. दुष्काळ निवारणासाठी उपसमिती स्थापन करण्यात आली असून मंत्र्यांचे दौरेही आखण्यात आले आहेत. सध्या पंचनामे, मदत, चारा आणि पाणी नियोजन यावर सरकारला एकाच वेळी काम करावं लागत आहे. या सगळ्या उपाययोजनांच्या पार्श्वभूमीवर संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना नेमकी कोणती आणि किती मदत जाहीर होते, याकडे आता सगळ्यांचं लक्ष लागलं आहे.