नागपूर पदवीधर निवडणूक: अपक्ष नितेश करळे यांना २५ हजारांहून अधिक पहिल्या पसंतीची मते

नागपूर विभाग पदवीधर मतदारसंघाची निवडणूक भाजप आणि काँग्रेस यांच्यातील थेट लढत मानली जात होती. पण अपक्ष उमेदवार नितेश करळे यांनी २५ हजारांहून अधिक पहिल्या पसंतीची मते घेतली आणि या निवडणुकीची सगळी गणिते बदलली.

करळे हे वर्धा येथील सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर आहेत आणि आता राजकारणात उतरले आहेत. शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार) पक्षाने त्यांना उमेदवारी नाकारली होती. आघाडीच्या वाटपात ही जागा काँग्रेसला गेल्याने त्यांना तिकीट मिळाले नाही. तरीही त्यांनी अर्ज मागे घेण्यास नकार दिला, म्हणून पक्षाने त्यांची सहा वर्षांसाठी हकालपट्टी केली.

कोणत्याही मोठ्या पक्षाची यंत्रणा पाठीशी नसताना करळे यांना मोठ्या संख्येने पहिल्या पसंतीची मते मिळाली. त्यामुळे भाजपचे उमेदवार सुधाकर कोहळे आणि काँग्रेसचे उमेदवार अभिजित वंजारी या दोघांनाही त्यांची दखल घ्यावी लागली. निवडणुकीचा रंग ठरवण्याइतके करळे महत्त्वाचे ठरतील, असे कुणाला वाटले नव्हते.

विजयासाठी ७५,४३८ मतांचा कोटा गाठावा लागणार होता. सुरुवातीला कोहळे किंवा वंजारी, दोघांनाही तो गाठता आला नाही. त्यामुळे करळे यांच्या मतांकडे सगळ्यांचे लक्ष लागले, कारण त्यांची दुसऱ्या पसंतीची मते निर्णायक ठरू शकत होती. पसंतीक्रमाच्या मतदान पद्धतीत उमेदवार बाद होतात आणि वैध दुसऱ्या पसंतीची मते पुढे वळवली जातात. त्यामुळे प्रत्येक मत महत्त्वाचे ठरू शकते.

मतमोजणी अनेक फेऱ्यांमधून पुढे गेली आणि कोहळे व वंजारी यांच्यातील आघाडी वारंवार बदलत राहिली. जवळपास ४० तास मोजणी चालल्यानंतरही उत्कंठा कायम होती. दोन्ही गटांचा जीव टांगणीला लागला होता आणि मतांचे हस्तांतरण बारकाईने पाहिले जात होते.

करळे यांनी सोशल मीडियावर टाकलेल्या व्हिडिओ संदेशात आपला पाठिंबा लोकांशी थेट संपर्क साधून उभा राहिल्याचे सांगितले. ते म्हणाले, "कोणत्याही प्रस्थापित पक्षाच्या पाठबळाशिवाय मी लोकांचा हा पाठिंबा उभा केला. मी पैसे वाटले नाहीत, दारू किंवा मटणाच्या पार्ट्या दिल्या नाहीत. प्रचारात मी बॅनरसुद्धा लावले नाहीत. लोकांचा माझ्यावर विश्वास होता, म्हणून हे घडत आहे."

आपल्याला पडलेल्या सुमारे ८,००० मतपत्रिका बाद झाल्याचा आरोपही करळे यांनी केला. काही मतदारांनी त्यांच्या नावापुढे "२१" लिहिले किंवा मतपत्रिका चुकीच्या पद्धतीने चिन्हांकित केल्या, म्हणून त्या बाद झाल्याचे ते म्हणाले. हा दावा खरा ठरला तर त्यांच्या पाठिंब्याचे महत्त्व आणखी वाढेल. मात्र या आरोपाची स्वतंत्रपणे पडताळणी करावी लागेल.

आंदोलने आणि जनतेच्या प्रश्नांवर केलेल्या हस्तक्षेपांमुळे आपल्याला मते मिळाली, असे करळे यांनी सांगितले. केवळ भाषणे आणि प्रसिद्धीवर अवलंबून न राहता लोकांचे प्रश्न जमिनीवर मांडणे हाच आपल्या राजकारणाचा गाभा असल्याचा त्यांचा दावा आहे.

अखेर अभिजित वंजारी विजयी झाले. तरीही करळे यांची कामगिरी या निवडणुकीचे ठळक वैशिष्ट्य राहिली. तिकीट नाकारलेला इच्छुक मतमोजणीत निर्णायक घटक बनला. पक्षाचे झेंडे, संघटनेची ताकद किंवा नेहमीची प्रचाराची साधने यावरच निवडणुकीतील प्रभाव ठरत नाही, हे यातून दिसून आले.