नागपूर पदवीधरमध्ये वंजारींची बाजी, कराळेंच्या दुसऱ्या पसंतीने कोहळेंची आघाडी संपली

नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेस आणि महाविकास आघाडीचे उमेदवार अभिजीत वंजारी यांनी भाजपचे सुधाकर कोहळे यांचा पराभव केला. बुधवारी रात्री निकाल लागला आणि वंजारी यांनी ही जागा स्वतःकडे राखली. कोहळे यांनी पराभव मान्य केल्याची माहिती समोर येत आहे. विधान परिषदेच्या पाच जागांच्या या निवडणुकीत काँग्रेसने नागपूरच्या विजयाने आपले खाते उघडले.

लढत शेवटपर्यंत अटीतटीची होती. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासह भाजपने ही जागा प्रतिष्ठेची केली होती. मोजणीच्या मध्यावर कोहळे यांनी साधारण चार हजार मतांची आघाडी घेतली आणि 30 उमेदवारांची मोजणी झाल्यावर ती पाच हजारांच्या जवळ गेली. मग शेवटच्या तीन उमेदवारांच्या दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी सुरू झाली आणि आघाडी घटत घटत सुमारे 1,200 वर आली. तेव्हा अपक्ष नितेश कराळे यांची जवळपास 14,000 मते मोजायची बाकी होती. त्या मतदारांची दुसरी पसंती मोठ्या प्रमाणात वंजारी यांच्याकडे गेली आणि कोहळे यांची आघाडी वाहून गेली. वंजारी यांनी एका वेळी चार हजार सातशे मतांचे अंतर तोडून विजय मिळवला, असे एका वृत्तात म्हटले आहे.

निकालानंतर काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांनी भाजपवर जोरदार टीका केली. संघाचे मुख्यालय असलेल्या आणि फडणवीस व केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांच्या शहरात काँग्रेसने सलग दुसऱ्यांदा भाजपला हरवले, असे ते म्हणाले. विधान परिषदेच्या पाचपैकी तीन जागा जिंकून महाविकास आघाडीने महायुतीचा दारुण पराभव केला, असेही त्यांचे म्हणणे आहे. सत्ता, पैसा आणि सगळी ताकद हाताशी असूनही भाजप हरला, असा टोला त्यांनी लगावला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी निकालाआधीच काँग्रेसला झिरो म्हणून मोकळे झाले, पण अखेर भ्रमाचा भोपळा फुटला, असेही सपकाळ यांनी सांगितले.

मोजणी कशी पुढे सरकत गेली, ते आकड्यांत पाहू. मंगळवारी सकाळी आठ वाजता मानकापूर विभागीय क्रीडा संकुलात मोजणी सुरू झाली. 84 टेबल लावले होते आणि 38 उमेदवारांसाठी वेगळ्या पेट्या, शिवाय संशयास्पद मतपत्रिकांसाठी एक, अशा एकूण 39 पेट्या ठेवल्या होत्या. मतदारसंघात 2,55,603 नोंदणीकृत मतदार होते आणि 1,65,672 जणांनी मतदान केले. जिल्ह्यांनुसार चंद्रपूरमध्ये 73.05 टक्के, गडचिरोलीत 72.95, गोंदियात 71.29, वर्ध्यात 68.35, भंडाऱ्यात 67.07 आणि नागपूरमध्ये सर्वात कमी म्हणजे 60.35 टक्के मतदान झाले होते. 445 केंद्रांतील 788 पेट्यांमधून 1,65,705 मतपत्रिका निघाल्या.

सुरुवातीला टपाली मतांची मोजणी झाली. 238 पैकी 34 मते अवैध ठरली आणि 204 वैध राहिली. त्यात वंजारी यांना 101, कोहळे यांना 86 आणि बाकीच्यांना थोडी मते मिळाली. दुपारी दोनच्या सुमारास खरी मोजणी सुरू झाली, कारण आधी मतपत्रिका वर्गवारी लावून रचाव्या लागल्या. पहिल्या टप्प्यात 84,003 मतांची मोजणी झाली, त्यातली 76,875 वैध आणि 7,128 अवैध निघाली. अधिकृत पत्रकानुसार वंजारी यांना 28,998, कोहळे यांना 28,071 आणि कराळे यांना 14,708 मते होती. म्हणजे वंजारी 927 मतांनी पुढे होते. संजय थुल यांना 1,762, मंगेश वानखेडे यांना 642, धनंजय बोरकर यांना 612, अतुल देशमुख यांना 576 आणि सुमेध गडपायले यांना 521 मते मिळाली.

पहिल्या दोन फेऱ्यांनंतर वैध मते 1,50,874 झाली आणि अवैध 15,032. कोटा 75,438 ठरला. कोहळे यांचे एकूण 60,924, वंजारी यांचे 56,630 आणि कराळे यांचे 24,249 झाले, पण कोणीच कोटा गाठू शकले नाही. त्यावेळी कोहळे सुमारे 4,300 मतांनी पुढे दिसत होते. थुल यांची एकूण मते 3,091, गडपायले यांची 1,096, वानखेडे यांची 1,029, देशमुख यांची 921 आणि बोरकर यांची 849 होती. उर्वरित 35 उमेदवारांपैकी 21 जण वगळले गेले होते आणि इतरांची मिळून सुमारे सात हजार मते होती. दुसऱ्या पसंतीच्या सुरुवातीच्या मोजणीत कोहळे यांना 56, वंजारी यांना 63 आणि कराळे यांना 48 मते मिळाली. बाद फेरीत 28 उमेदवार बाद झाल्यावर एका टप्प्यावर कोहळे यांच्याकडे 61,029 आणि वंजारी यांच्याकडे 56,785 मते होती.

अनिल सोले यांची मते वेगळी चर्चेत होती. मागच्या वेळी तिकीट न मिळाल्याने ते नाराज होते आणि कोहळे यांच्या उमेदवारीनंतर त्यांनी बंडखोरी केली. 12 ऑक्टोबरला फडणवीस त्यांच्या घरी गेले, दोन दिवस नागपुरात थांबले आणि शिक्षण संस्था, सामाजिक संघटना व व्यापारी गटांच्या प्रतिनिधींशी बैठकाही घेतल्या. सोले यांनी माघार घेऊन कोहळे यांना पाठिंबा दिला, तरी त्यांचे नाव मतपत्रिकेवर राहिले होते. त्यांना पहिल्या पसंतीची 267 आणि टपालातली 7 अशी 274 मते मिळाली. त्यात दुसऱ्या पसंतीची कोहळे यांना 88, वंजारी यांना 41 आणि कराळे यांना 10 मते होती.

कराळे हे या निवडणुकीतले मोठे आश्चर्य ठरले. शरद पवार गटातील बंडखोर असलेल्या कराळे यांनी पहिल्याच फेरीत 40 ते 45 हजार मते मिळतील, असा दावा केला होता. भाजपच्या अंतर्गत पाहणीत त्यांना सुमारे 15 हजार मते मिळतील असा अंदाज होता, प्रत्यक्षात त्यांनी जास्त मते घेतली. मोजणीदरम्यान एका पेटीत 8 मते जादा निघाल्याचा आक्षेप घेत त्यांनी निवडणूक आयोगाविषयी नाराजी व्यक्त केली. मोजणीच्या ठिकाणी काही अपक्ष उमेदवारांनी धरणेही दिले.

मोजणी सुरू असताना वातावरण अनेकदा तापले. भाजप आमदार प्रवीण दटके यांनी केंद्रावर आलेल्या वंजारी यांना हाक मारली आणि दोघांनी गळाभेट घेतली. मध्यरात्रीच्या सुमारास मात्र दोन्ही पक्षांचे कार्यकर्ते समोरासमोर आले आणि घोषणाबाजी झाली. पोलिसांनी दोन्ही बाजूंना दूर केले. निकालाआधीच काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी जल्लोष सुरू केल्याने बंदोबस्त वाढवण्यात आला होता.

पराभवानंतर आता अवैध मतांवर प्रश्न विचारले जात आहेत. कोहळे यांनी मोजणीदरम्यानच अनेक मते चुकीच्या पद्धतीने अवैध ठरवल्याचे सांगून फेरतपासणीची मागणी केली होती आणि कोर्टात जाण्याचा इशारा दिला होता. 3,000 पेक्षा जास्त मतपत्रिकांवर कोहळे यांच्या नावापुढे फक्त 2 लिहिलेले होते आणि पहिली पसंती कोणालाच नव्हती, असा दावा केला जात आहे, तर 15,000 पेक्षा जास्त मते बाद झाल्याची चर्चा आहे. या आकड्यांना अजून अधिकृत दुजोरा नाही.

हा मतदारसंघ दीर्घ काळ भाजपचा बालेकिल्ला मानला जात होता. गंगाधरराव फडणवीस आणि गडकरी यांचा प्रभाव येथे आहे. 2020 मध्ये वंजारी यांनी भाजपच्या संदीप जोशी यांना 61,701 विरुद्ध 42,791 अशा 18,919 मतांनी हरवले होते. त्यावेळी 1978 नंतर पहिल्यांदाच येथे काँग्रेस जिंकली होती. यंदा फडणवीस, गडकरी आणि चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी प्रचार केला होता, तरी भाजपला ही जागा राखता आली नाही.