कर्जतमध्ये ३२ हजारांवर झाडांची तोड सुरू, गावकऱ्यांचा विरोध, पर्यावरणाची चिंता

रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात पंप्ड स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्पासाठी ३२ हजारांपेक्षा जास्त झाडे तोडली जाणार आहेत. कथित वृक्षतोड आधीच सुरू झाली आहे आणि तिचा स्थानिक वन्यजीवांवर होणारा परिणाम आतापासूनच दिसू लागला आहे. तोडीच्या जागेला भेट देणाऱ्या एका वन्यजीवप्रेमीला तिथे small Indian civet आणि एक घोणस (Russell's viper) मृतावस्थेत आढळले.

निसर्गअभ्यासकांनी या परिसरातील जैवविविधतेचे झालेले नुकसान आणि तिथे राहणाऱ्या प्रजातींवरचा परिणाम नोंदवायला सुरुवात केली आहे. वृक्षतोडीचा मोठा परिणाम दाखवणारे व्हिडिओ ते सोशल मीडियावर शेअर करत आहेत. झाडांचे आच्छादन आणि नैसर्गिक अधिवास गेल्याने पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि इतर वन्यजीवांसह स्थानिक जैवविविधतेवर मोठा परिणाम झाला असावा, अशी त्यांना भीती आहे. अनेक प्रजाती या भागातून विस्थापित होण्याची शक्यता आहे. या वृक्षतोडीच्या निषेधार्थ कर्जतमधील गावकऱ्यांनी सोमवारी बंद पाळला आणि त्याला जोरदार प्रतिसाद मिळाला.

वादग्रस्त प्रकल्पाबद्दल सांगायचे तर, कर्जत पूर्वचे रेंज फॉरेस्ट ऑफिसर यांनी १४ ऑक्टोबर रोजी एक पत्र काढले. त्यात प्रस्तावित Saidongar I Karjat Off-Stream Open Loop Pumped Storage Project साठी ३२,४९० झाडे तातडीने तोडण्याचे निर्देश दिले आहेत. हा प्रकल्प कर्जतमधील पाली, कोटल खलाटी, सायडोंगर आणि ढाक या गावांच्या परिसरात पसरलेला आहे. कागदपत्रांनुसार यासाठी २३३ हेक्टर वनजमीन वळवावी लागणार आहे. त्यात १९७.०२७२ हेक्टर राखीव वन, २६.०६६ हेक्टर खासगी वन आणि ९.९०६८ हेक्टर संरक्षित वनाचा समावेश आहे.

निसर्गअभ्यासक आणि वन्यजीव छायाचित्रकार महेश यादव यांनी तीव्र शब्दांत संताप व्यक्त केला. ते म्हणाले, "वीजनिर्मिती प्रकल्पासाठी कर्जतमध्ये निसर्गाचा एवढा मोठा विनाश पाहणे धक्कादायक आणि मन हेलावणारे आहे. हजारो झाडे तोडली गेली आणि अनेक वन्यप्राण्यांचा नैसर्गिक अधिवास नष्ट झाला. या बेदरकार वृक्षतोडीमुळे Indian civet आणि Russell's viper यांच्यासह वन्यजीवांचे बळी गेल्याचे फोटो आमच्याकडे आहेत."

यादव पुढे म्हणाले, "गावकऱ्यांनी एखादे झाड जरी तोडले तरी वन विभाग कठोर कायदेशीर कारवाई करायला पुढे असतो. पण स्वतःच्या डोळ्यांसमोर होत असलेल्या झाडांच्या आणि वन्यजीवांच्या सामूहिक संहारावर मात्र त्यांनी पूर्ण मौन आणि उदासीनता दाखवली आहे, हे मान्य होण्यासारखे नाही. या मृत प्राण्यांचे पंचनामे झाले का? जबाबदारी कोणाची? व्यावसायिक प्रकल्पांसाठी वन्यजीवांकडे दुर्लक्ष करून त्यांचा बळी का दिला जात आहे, याचे उत्तर अधिकाऱ्यांनी दिले पाहिजे."

निसर्गप्रेमी सागर बोराडे यांनीही वन विभागाला जाब विचारला. ते म्हणाले, "तोडलेल्या लाकडांच्या ढिगात वन्यप्राण्यांचे मृत्यू होणे चिंताजनक आहे आणि वन विभागाने त्यावर तातडीने उत्तर द्यायला हवे. तोडीच्या अगदी थोड्या भागातच एवढे जीव गेले असतील, तर ३० हजार झाडे तोडून झाल्यावर काय होईल? असंख्य पक्षी आणि झाडांवर राहणारे प्राणी एका रात्रीत बेघर झाले आहेत. त्यांचा अधिवास, अन्न आणि सुरक्षितता हिरावली गेली आहे."

बोराडे यांनी याला पर्यावरणावरचे आणीबाणीचे संकट म्हटले. "वन प्रशासनाने डोळेझाक थांबवावी, या गंभीर हलगर्जीपणाचे उत्तर द्यावे आणि संपूर्ण परिसर उजाड होण्याआधी विस्थापित वन्यजीवांसाठी कोणती पावले उचलणार हे स्पष्ट करावे," असे ते म्हणाले.