वांद्र्यात ख्रिस्ती व्यक्तिमत्त्वांवरील ग्रंथाचे प्रकाशन, नोव्हेंबरमध्ये विदूषकांचे नाटक आणि क्वीअर

वांद्र्यातील बँडस्टँड परिसरात झाडाच्या फांदीवर चिमण्यांचा थवा बसलेला दिसला. शहरातल्या या छोट्या दृश्याने नोंदींची सुरुवात होते.

आता पुस्तकाबद्दल. दिवंगत पत्रकार आणि संपादक प्रीतीश नंदी यांचा जन्म बिहारमध्ये बंगाली ख्रिस्ती कुटुंबात झाला, हे तुम्हाला माहीत होते का? टेलिव्हिजन पत्रकारितेतले गुरू प्रणय रॉय यांची आई आयरिश किंवा इंग्लिश होती, हेही कदाचित अनेकांना ठाऊक नसेल. भारताचे क्रिकेट कर्णधार राहिलेले विजय हजारे (आता हयात नाहीत) आणि पुण्यातले चंदू बोर्डे हेही ख्रिस्ती आहेत. ही सगळी माहिती Christians in India: The Nation's Vital Asset या पुस्तकातून समोर आली. St Pauls Publications ने ते प्रकाशित केले असून संपादन डॉ. लुईस डिसिल्वा यांनी केले आहे.

गेल्या शनिवारी वांद्र्यातील St Pauls Media Complex मध्ये कार्डिनल ऑस्वाल्ड ग्रेशियस यांच्या हस्ते पुस्तकाचे प्रकाशन झाले. कार्यक्रमात लेखक डॉ. डिसिल्वा आणि St Pauls Publications चे मुख्य संपादक फादर (डॉ.) साजिथ सिरियाक हेही होते. वांद्र्यात राहणाऱ्या डॉ. डिसिल्वा यांनी कर्तृत्ववान ख्रिस्ती व्यक्तींची ओळख करून देण्याचे हे काम १६ वर्षे केले. पुस्तक शब्दशः आणि अर्थानेही जड आहे, वजन साधारण दोन किलो. आजकाल फारसे नाव ऐकू येत नाही अशा प्रसिद्ध व्यक्तींची आठवण यातून ताजी झाली. भारताचा एल्विस प्रेस्ली म्हणून ओळखले जाणारे गायक Mervyn Rufus हे त्यातले एक. रविवारी आम्ही सवलतीच्या सुरुवातीच्या ऑफरमध्ये पुस्तक घेतले, पण छापील किंमत ७०० रुपये आहे. तुम्हालाही असे आणखी किस्से वाचायचे असतील तर वांद्र्यातील Title Waves पुस्तकाच्या दुकानातून प्रत घेता येईल.

आता नाटकाकडे. शब्द नसलेल्या विदूषकाकडे युक्त्यांनी भरलेली पिशवी असेल तर काय होईल? नाट्यकलाकार आणि अभिनेते रुपेश तिल्लू हा प्रश्न Bags of Gags या ६० मिनिटांच्या विनोदी नाटकातून मांडतात. २१ आणि २२ नोव्हेंबरला Clowns Without Borders सोबत हे नाटक सादर होणार आहे. अभिनेत्री अंकिता निकराड (Clown Mindy) आणि अक्षया नाईक (Clown Gundi) या विदूषकाच्या भूमिकेत दिसतील. तिल्लू म्हणाले, "ही कथा दोन भटक्यांची आहे, त्यांची मैत्री आहे आणि ते एकत्र प्रवास करतात. त्यांची पिशवी आश्चर्यांनी भरलेली आहे आणि ती उघडली की प्रत्येक वेळी त्यांना काहीतरी अनपेक्षित सापडते, प्रेक्षकांनाही तसेच सापडते." अधिक माहितीसाठी @rupesh_tillu पाहावे.

दिग्दर्शक विक्रम फूकन यांनी २०२४ मध्ये मुंबईच्या फारशा माहीत नसलेल्या क्वीअर इतिहासाची सफर घडवली होती. क्वीअर कथा पुढे आणण्याची त्यांची ओढ कमी झालेली नाही. त्यांनी संकल्पना मांडलेला आणि Gaysi सादर करत असलेला Bambai Zara Hatke हा नवा नाट्यमहोत्सव २७ नोव्हेंबरला सुरू होणार आहे. महोत्सवात Where is SSS? आणि Light in My Eyes या नाटकांचे प्रयोग असतील. फूकन म्हणाले, "क्वीअर रंगभूमी नेहमीच होती, पण ती सादर करायला हक्काचे व्यासपीठ नव्हते. पुण्यातल्या अलीकडच्या सतरंग महोत्सवामुळे आम्हाला उडी घ्यायची प्रेरणा मिळाली आणि तीन दिवसांचा महोत्सव शहरात आणत आहोत. जुन्या आणि नव्या प्रयोगांची यादी आखतो आहोत."

शेवटी नागरी प्रश्न. Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC) सार्वजनिक जागी बेकायदा कचरा टाकणाऱ्यांना पकडण्यासाठी आणि आळा घालण्यासाठी AI वर चालणारी देखरेख यंत्रणा तपासून पाहत आहे. त्याला जोड म्हणून Blue Ribbon Movement हीना-नफा संस्था २०२७ मध्येही Community Connect Fellowship सुरू ठेवणार आहे. १८ वर्षे आणि त्यावरील तरुणांना नागरी प्रश्न सोडवण्यात सहभागी करून घेतले जाते. Community Connect च्या प्रोग्राम मॅनेजर पंखुरी जैन म्हणाल्या, "तीन महिन्यांत फेलोशिप ३६०० हून अधिक मुंबईकरांपर्यंत पोहोचली, १४०० हून अधिक नागरी प्रश्न ओळखले गेले आणि पायाभूत सुविधांमधील दुरुस्त्या झाल्या, त्यांचा फायदा ३ लाखांहून अधिक नागरिकांना झाला."