पुणे पदवीधर निवडणुकीत भाजपच्या डॉ. स्मिता जाधव मागे, हर्षदा देशमुख-जाधव आघाडीवर

पुणे विभाग पदवीधर मतदारसंघाच्या निवडणुकीतील पराभव हा भाजपसाठी केवळ एक जागा किंवा एक उमेदवार गमावण्यापुरता मर्यादित नाही, असे या निकालाच्या विश्लेषणात म्हटले आहे. सत्ताधारी महायुतीचा अतिआत्मविश्वास, चुकीची रणनीती आणि कार्यकर्त्यांमध्ये दीर्घकाळ दबलेली नाराजी यांचा हा फटका असल्याचे त्यात नमूद आहे. सत्ताधाऱ्यांनी सर्व राजकीय डावपेच वापरले आणि मोठ्या प्रमाणावर पैसा खर्च केला, तरीही सुशिक्षित आणि जागरूक पदवीधरांनी मतपेटीतून त्यांना जमिनीवर आणले, असे यात म्हटले आहे.

पराभवाची कारणे सांगताना संघटनात्मक कमकुवतपणा, "आयात" केलेला उमेदवार आणि गेल्या काही महिन्यांत महाराष्ट्रभर वाढलेला सामाजिक असंतोष यांचा उल्लेख आहे. Gen Z च्या नेतृत्वाखालील आक्रमक आंदोलने, महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) परीक्षार्थींचा कायम असलेला संताप आणि निवडणुकीच्या अगदी आधी व्हायरल झालेली मनोज जरांगे पाटील यांच्याशी संबंधित वादग्रस्त क्लिप हे घटक भाजपच्या अधिकृत उमेदवार डॉ. स्मिता जाधव यांच्या विरोधात आणि महाविकास आघाडीच्या राष्ट्रवादी (शरदचंद्र पवार) च्या हर्षदा देशमुख-जाधव यांच्या बाजूने गेल्याचे दिसते.

उमेदवार बाहेरून आणल्याचा निर्णय ही भाजपची मोठी चूक ठरल्याचे दिसते, असे यात म्हटले आहे. पक्षाच्या विचारसरणीशी आणि राजकीय संघर्षाशी फारसा संबंध नसलेला उमेदवार निवडणुकीच्या तोंडावर लादला गेला, असे नमूद आहे. आधी उमेदवारी जाहीर झाली आणि पक्षप्रवेश नंतर झाला. त्यामुळे जमिनीवरील कार्यकर्त्यांना बाजूला पडल्यासारखे वाटले, उमेदवारी त्यांना लादलेली वाटली, पक्षयंत्रणा मनापासून प्रचारात उतरली नाही आणि त्याची किंमत मोजावी लागली, असे विश्लेषण आहे.

प्रचारात मुख्यमंत्र्यांपासून वरिष्ठ नेते उतरले होते. देवेंद्र फडणवीस यांनी विशेषत: पुण्याला भेटी दिल्या, नगरसेवकांच्या बैठका घेतल्या आणि त्यांची कामगिरी पक्षाच्या निवडणूक रिपोर्ट कार्डमध्ये दिसेल, असा इशारा दिला. वरिष्ठ मंत्र्यांनी मोठी तयारी केल्याचा दावा केला होता, प्रत्येक दहा मतदारांमागे एक समन्वयक नेमल्याचेही सांगितले होते. मात्र कागदावरचे हे मोठे दावे आणि आखणी मतदानाच्या दिवशी प्रत्यक्षात उतरली नाही. पुणे शहरात पदवीधर आणि शिक्षक मतदारांची नोंदणी अपेक्षित पातळीपर्यंत पोहोचली नाही, असेही यात म्हटले आहे.

Gen Z च्या नेतृत्वाखालील राज्यव्यापी आंदोलने आणि प्रलंबित मागण्या व परीक्षांशी संबंधित वादांमुळे MPSC परीक्षार्थींमध्ये आलेली निराशा यांचा या निवडणुकीच्या वातावरणावर मोठा परिणाम झाल्याचे विश्लेषणात म्हटले आहे. नोकरीच्या संधीची वाट पाहणारे आणि प्रशासकीय अनास्थेमुळे वैतागलेले सुशिक्षित तरुण सत्ताधाऱ्यांविरोधात मतदान करून आपली ताकद दाखवून देतात, असे यात नमूद आहे.

जरांगे पाटील यांच्याशी संबंधित कथित लीक झालेली क्लिप निवडणुकीच्या अगदी आधी महत्त्वाचा मुद्दा बनली, असे यात म्हटले आहे. या क्लिपच्या सत्यतेबद्दल आणि परिणामाबद्दल वेगवेगळे दावे-प्रतिदावे झाले. तरीही त्यातून निर्माण झालेले सामाजिक ध्रुवीकरण आणि राजकीय वातावरण शेवटच्या टप्प्यात सत्ताधाऱ्यांच्या विरोधात गेल्याचे सांगितले जाते. विरोधकांनी आणि महाविकास आघाडीने या परिस्थितीचा हिशेबीपणे फायदा घेतला, असे म्हटले आहे.

महाविकास आघाडीने भाजप छावणीतील धुमसणारी नाराजी हेच मुख्य हत्यार बनवले, असे विश्लेषणात म्हटले आहे. राष्ट्रवादी आणि काँग्रेस यांनी मतदार याद्यांपासून मतदान केंद्रांपर्यंत स्थानिक पातळीवर जवळचा समन्वय ठेवला. भाजप छावणीत मात्र समन्वयाचा मोठा अभाव होता. महायुतीतील घटक पक्षांचे नेते वरवर एकजूट दिसत होते, पण प्रत्यक्ष कामात ती दिसली नाही. अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसला योग्य महत्त्व न दिल्याचीही भाजपला किंमत मोजावी लागली, असे यात म्हटले आहे.

हा निकाल भाजपसाठी गंभीर इशारा असल्याचे विश्लेषणात म्हटले आहे. पक्षाने तातडीने, काटेकोरपणे आणि प्रामाणिकपणे आत्मपरीक्षण केले नाही, तर महायुतीसमोर पुढे आणखी गंभीर राजकीय आव्हाने उभी राहू शकतात, असे त्यात नमूद आहे.

दरम्यान, पुणे विभाग शिक्षक मतदारसंघात भाजपचे कौस्तुभ गावडे विजयी झाले. 27 व्या एलिमिनेशन फेरीअखेर त्यांना 20,118 मते मिळाली. अपक्ष उमेदवार सचिन सानप यांना 13,642 मते, तर अपक्ष दत्तात्रय सावंत यांना 12,687 मते मिळाली. गावडे यांचे सानप यांच्यावरील मताधिक्य 6,476 मतांचे होते. विजयानंतर भाजप कार्यकर्त्यांनी जल्लोष केला. सानप यांनी पराभव मान्य केला; निवडणुकीत काही घटकांपर्यंत पोहोचण्यात आपण कमी पडलो असू, असे ते म्हणाल्याचे सांगितले जाते.

पदवीधर मतदारसंघात राष्ट्रवादी (शरदचंद्र पवार) च्या हर्षदा देशमुख-जाधव आणि भाजपच्या डॉ. स्मिता जाधव यांच्यात चुरशीची लढत झाली. 39 फेऱ्यांनंतर हर्षदा देशमुख-जाधव यांना 1,11,717 मते, तर डॉ. स्मिता जाधव यांना 1,02,797 मते होती, म्हणजे त्यांची 8,920 मतांची आघाडी होती. पहिल्या पसंतीची मतमोजणी संपल्यानंतरही विजयासाठी आवश्यक 1,13,095 मतांचा कोटा कोणीही गाठला नव्हता, त्यामुळे पुढील पसंतीक्रमानुसार मोजणी झाली. 39 व्या फेरीअखेर हर्षदा देशमुख-जाधव यांना 1,11,279 आणि डॉ. स्मिता जाधव यांना 1,02,427 मते मिळाली होती. सूत्रांनुसार हर्षदा देशमुख-जाधव पदवीधर मतदारसंघात विजयी होण्याची अपेक्षा होती.