ध्वनीप्रदूषणावर हायकोर्टाची कडक भूमिका; सण कोणताही असो, नियम सारखेच

महाराष्ट्रात सण-उत्सवांच्या काळात होणाऱ्या ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा सध्या चर्चेत आहे. पुण्यातील सामाजिक कार्यकर्ते विद्यानंद बापट यांनी हा मुद्दा उचलून धरल्यानंतर राज्यभरातून त्याला प्रतिसाद मिळाला. आता हाच विषय कोर्टाच्या पातळीवरही पोहोचला आहे. पुण्यात ध्वनीप्रदूषणाचे नियम नीट पाळले जात नसल्याचा दावा करणारी नवी जनहित याचिका दाखल झाली असून तिच्यावर 5 ऑक्टोबरला सुनावणी होणार आहे.

कोर्टातील सुनावणीत ध्वनीप्रदूषणाचे नियम प्रत्यक्षात किती पाळले जातात आणि नियम मोडणाऱ्यांवर कारवाई होते का, हा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला. याआधीही बॉम्बे हायकोर्टाने ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांचे पालन करण्यावर भर दिला होता. 2025 सालच्या एका निर्णयातही कोर्टाने नियमभंग झाल्यास कायदेशीर कारवाई होईल, हे स्पष्ट केले होते.

या संदर्भात कोर्टाची भूमिका स्पष्ट आहे. कोणत्याही सणाला किंवा धर्माच्या उत्सवाला विरोध करण्याचा हा मुद्दा नाही, तर आवाजाची मर्यादा आणि नियमांचे पालन हाच खरा मुद्दा आहे. लाऊडस्पीकर किंवा सार्वजनिक साउंड सिस्टीम वापरण्याबाबत कोणत्याही एका धर्माला वेगळा हक्क नाही, असे बॉम्बे हायकोर्टाने आधीच्या आदेशात म्हटले होते. त्यामुळे वर्षभर होणाऱ्या धार्मिक आणि सार्वजनिक मिरवणुकांमध्ये ध्वनीप्रदूषणाचे नियम पाळले जातात की नाही, यावर प्रशासनाचे लक्ष राहणार आहे.

नागपूर खंडपीठासमोरील एका प्रकरणात 11 सप्टेंबरच्या आदेशानुसार, नागपूर पोलिसांनी 3 सप्टेंबरपासून 1 नोव्हेंबरपर्यंत विशिष्ट प्रकारचे डीजे, प्लाझ्मा आणि प्रेशर-मिड साउंड सिस्टीम तसेच अशा यंत्रणा वाहून नेणाऱ्या सुधारित वाहनांवर निर्बंध घातले आहेत. फक्त आदेश काढून चालणार नाही, तर त्याची प्रभावी अंमलबजावणी झाली पाहिजे, असे कोर्टाने नमूद केले. नियम मोडल्यास संबंधितांवर कारवाई करावी, असेही कोर्टाने स्पष्ट केले.

दुसरीकडे अहिल्यानगरमध्ये डीजे व्यावसायिकांकडून निर्बंधांबाबत प्रश्न उपस्थित होत असताना पोलीस प्रशासनाने नियम पाळण्याचे आवाहन केले आहे. पोलीस अधीक्षक मुम्मका सुदर्शन यांनी सांगितले की, ध्वनीमर्यादेचे उल्लंघन झाल्यास नियमानुसार कायदेशीर कारवाई केली जाईल. शेवगावमध्ये गौतमी पाटील यांच्या कार्यक्रमातील साउंड सिस्टीमबाबतही प्रश्न विचारण्यात आला असून, त्या कार्यक्रमात ध्वनीमर्यादा ओलांडली गेली असल्यास नियमानुसार कारवाई केली जाईल, अशी भूमिका पोलिसांनी घेतली आहे.

पुण्यातील विद्यानंद बापट यांनी गणेशोत्सवाच्या काळात डीजे, लाऊडस्पीकर आणि इतर साउंड सिस्टीममुळे होणाऱ्या ध्वनीप्रदूषणाविरोधात मोहीम सुरू केली होती. काही नागरिक आणि संघटनांनी त्यांच्या भूमिकेला पाठिंबा दिला, तर काही गणेश मंडळे आणि संघटनांनी त्याला विरोध केला. आता पुण्यातील ध्वनीप्रदूषण नियमांच्या अंमलबजावणीबाबतची नवी जनहित याचिका 5 ऑक्टोबरला सुनावणीसाठी येणार असल्याने, आगामी सण-उत्सवांच्या काळात डीजे, लाऊडस्पीकर आणि ध्वनीमर्यादेचे नियम प्रत्यक्षात कसे पाळले जातात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.