मुदत संपलेले अन्न नष्ट केल्याचा पुरावा देणे आता सक्तीचे, एफडीएचा आदेश

मुदत संपलेले, खराब झालेले आणि परत आलेले अन्न नष्ट केल्याचा पडताळता येईल असा पुरावा ठेवणे आता अन्न व्यावसायिकांना (FBO) बंधनकारक झाले आहे. महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) यासंबंधीचा आदेश लागू केला असून, देशात पहिल्यांदाच असे पाऊल उचलले गेले आहे, असे सांगितले जात आहे. नाकारलेला आणि फेकून दिलेला माल पुन्हा दुकानांत विक्रीला येत होता, ती पळवाट बंद करण्यासाठी हा आदेश काढला आहे.

या आदेशाला राज्यघटनेच्या कलम ४७ चा आधार दिला आहे. या कलमानुसार पोषणाची पातळी वाढवणे आणि जनतेचे आरोग्य जपणे ही राज्याची जबाबदारी आहे. अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ नुसार हे नवे नियम जारी झाले आहेत.

एफडीएचे आयुक्त तुकाराम मुंढे म्हणाले, "पडताळणी न झालेली विल्हेवाट आणि बेकायदा पुरवठ्याचे वळवणे यावर तातडीने व्यवसाय बंद करण्याची आणि फौजदारी कारवाईची वेळ येईल."

आता केवळ साधी बिले किंवा व्यावसायिक करार दाखवून माल नीट नष्ट केल्याचा दावा करता येणार नाही. प्रत्येक व्यावसायिकाला आपल्या गोदामाच्या आवारात कुलूपबंद क्वारंटाइन जागा उभी करावी लागेल. मुदत संपलेला आणि ग्राहकांकडून परत आलेला माल तिथे वेगळा ठेवायचा आहे.

विल्हेवाट फक्त प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (PCB) मान्यता दिलेल्या संस्थांमार्फतच करता येईल. शिवाय मालाच्या प्रवासाची साखळी कुठेही तुटलेली नसावी आणि तिची स्वतंत्र तपासणी करता यावी, अशी अट आहे. त्यासाठी वजनकाट्याच्या पावत्या, वाहनांचे ट्रॅकिंग लॉग, ई-वे बिल, तसेच अन्न प्रत्यक्ष नष्ट होतानाचा वेळ नोंदलेला व्हिडिओ आणि फोटो असे पुरावे ठेवावे लागतील. अ‍ॅनालॉग पनीर आणि दुधाला पर्याय ठरणाऱ्या पदार्थांसाठीही कडक नियम या आदेशात आहेत.

हा आदेश ठाणे, नवी मुंबई आणि पुणे परिसरात पंधरवडाभर चाललेल्या मोहिमेनंतर आला आहे. मोठी वितरण केंद्रे आणि बनावट विल्हेवाट करणाऱ्यांची साटेलोटे या मोहिमेत उघड झाल्याचे एफडीएचे म्हणणे आहे. पथकांनी दहा मोठी वितरण केंद्रे, कोल्ड स्टोरेज आणि पुरवठा केंद्रांवर कारवाई केली आणि ५ कोटींहून अधिक किमतीचा (५,००,१४,०४० रुपये) खराब अन्नसाठा जप्त केला. सहा परवाने तातडीने निलंबित झाले, आणखी दोन ठिकाणी निलंबनाचे औपचारिक आदेश निघाले आणि नियम मोडणाऱ्या व्यावसायिकांविरुद्ध दोन फौजदारी एफआयआर नोंदवले गेले.

तपासात नोंदींमध्ये उघड फेरफार आढळल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. काही ठिकाणी माल पाठवणारा आणि घेणारा एकच असल्याचे दिसले. दुसऱ्या राज्यात माल नष्ट केल्याची नोंद एकाच दिवसात शक्य नसलेल्या मार्गावर दाखवली होती. खराब माल अस्तित्वातच नसलेल्या संस्थांकडे पाठवल्याचेही आढळले.

कारवाईत काही मोठ्या कंपन्या आणि क्विक कॉमर्स कंपन्यांची नावे आहेत. भिवंडीतील ब्लिंकिट (Blink Commerce Pvt Ltd) आणि पडघा येथील Cloudstore Retail यांच्यावर परवाना निलंबन आणि पोलीस एफआयआरची कारवाई झाली. तपासणीत हजारो मुदत संपलेल्या वस्तू आढळल्या, पण त्यांच्या विल्हेवाटीच्या वैध नोंदी नव्हत्या. तुर्भे येथील कोल्ड स्टोरेज कंपनी Sawla Foods चा परवाना तातडीने निलंबित झाला. तिथे ९१,००० किलोपेक्षा जास्त मुदत संपलेले आणि चुकीचे लेबल असलेले सुके मेवे व मसाले जप्त झाले, ज्यांची किंमत ४.१२ कोटी रुपये आहे. भिवंडी आणि अंबरनाथ येथील Zomato Hyperpure केंद्रांचे परवानेही स्वच्छतेतील त्रुटी आणि शोध न लागणाऱ्या टाकाऊ मालाच्या नोंदींमुळे निलंबित करण्यात आले.