एफडीएची राज्यभर मोहीम: 1.56 कोटी रुपयांचा 43.56 टन अन्नसाठा जप्त

महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) ऑक्टोबरमध्ये राज्यभर तपासणी मोहीम राबवली. या मोहिमेत सुमारे 43.56 टन अन्नपदार्थ जप्त करण्यात आले, तर 719.2 लिटर दूध आणि तूप जप्त किंवा नष्ट करण्यात आले. जप्त केलेल्या मालाची किंमत साधारण 1.56 कोटी रुपये आहे, असे 24 ऑक्टोबरला काढलेल्या प्रसिद्धीपत्रकात सांगण्यात आले.

मुंबई, कोकण, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर आणि नागपूर या विभागांत तपासणी झाली. अनेक ठिकाणी भेसळीचा संशय, कमी दर्जाचे अन्नपदार्थ, चुकीचे लेबल आणि अन्न सुरक्षेच्या नियमांचे उल्लंघन आढळल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. बंदी असलेल्या अन्नपदार्थांची विक्री आणि साठवणूक यावरही कारवाई झाली. त्यात पुण्यात 19.56 लाख रुपयांचा आणि बृहन्मुंबईत 4.22 लाख रुपयांचा प्रतिबंधित माल जप्त झाला.

मुंबईत 23 आणि 24 ऑक्टोबरला गोवंडी, मानखुर्द, अँटॉप हिल, चेंबूर आणि धारावी भागात तपासणी झाली. एकूण 564 लिटर दूध नष्ट करण्यात आले. अनेक डेअऱ्या आणि दूध विक्रेत्यांवर अन्न सुरक्षा मानकांच्या कथित उल्लंघनाबद्दल कारवाई सुरू झाली. गोवंडी आणि मानखुर्दमध्ये साईनाथ डेअरी आणि फरसाण मार्ट तसेच महाराणा डेअरी येथून 85 लिटर संशयित सुटे दूध जप्त करून नष्ट केले. नमुने प्रयोगशाळेत तपासणीसाठी घेतले आहेत. स्वच्छता आणि हाताळणीच्या नियमांचे उल्लंघन आढळल्याने दोन्ही आस्थापनांची नोंदणी निलंबित करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली.

मानखुर्दच्या अगस्ती मिल्क एजन्सीत स्वच्छतेचे नियम पाळले गेले नाहीत, म्हणून परवाना निलंबनाची कारवाई सुरू आहे. गोवंडी पूर्वेतील यादव डेअरी परवान्याशिवाय चालत असल्याच्या आरोपावरून तिच्यावर कायदेशीर कारवाई सुरू झाली. अँटॉप हिलच्या सागर मिल्क सेंटरमध्ये 24 ऑक्टोबरला 250 लिटर पाश्चराइज्ड, होमोजिनाइज्ड टोन्ड दूध नष्ट केले. त्याची किंमत 11,625 रुपये होती. हे दूध ठरवून दिलेल्या नियमांविरुद्ध प्लास्टिक पिशव्या आणि कॅनमध्ये साठवून विकले जात होते, असे विभागाने म्हटले. धारावीच्या शक्ती डेअरीतून 31 लिटर सुटे गायीचे दूध आणि माहीम पश्चिमेच्या राहुल मिल्क सेंटरमधून 198 लिटर कच्चे सुटे गायीचे दूध जप्त करून नष्ट केले. संबंधित आस्थापनांचे परवाने निलंबित करण्याची कारवाई सुरू असल्याचे एफडीएने सांगितले.

कोकण विभागात सुमारे 9.99 टन अन्नसाठा जप्त झाला, ज्याची किंमत 53.55 लाख रुपये आहे. त्यात मसाले, धान्य, सुकामेवा, बिया, चिंच, चिया सीड्स, इतर अन्नघटक आणि कच्चे म्हशीचे दूध होते. बदलापूर पश्चिमेच्या नागरिक मसालामध्ये हळद आणि मिरची पावडर जप्त केली. दर्जाबद्दल शंका, अनधिकृत रंग वापरल्याची शक्यता आणि लेबलचे उल्लंघन ही कारणे होती. पनवेलमध्ये मार्केट यार्डजवळील एका व्यवसायावर छापा टाकून 598 किलो धणे जप्त केले, त्यांची किंमत 1.19 लाख रुपये होती. ते कमी दर्जाचे आणि चुकीचे लेबल असलेले असल्याचा विभागाला संशय आहे.

नवी मुंबईतील महापे औद्योगिक क्षेत्रातील युनिशा एंटरप्रायझेसमध्ये बेदाणे, बदाम, खारट पिस्ते, चिया सीड्स, चिंच आणि इतर माल यावर दर्जा व लेबलच्या शंकेवरून कारवाई झाली. वाशी आणि नेरूळमधील मसाल्याच्या व्यवसायांतही जप्ती झाली, त्यात 22.31 लाख रुपयांचा 1,487.6 किलो हिंग होता. रायगड जिल्ह्यातील उरणमध्ये श्री बालाजी डेअरी, आइस्क्रीम आणि फालुदा येथून 93 लिटर कच्चे सुटे म्हशीचे दूध कमी दर्जाचे आणि भेसळयुक्त असल्याच्या संशयावरून जप्त केले.

पुणे विभागात 7.93 लाख रुपयांचे 2.11 टन अन्नपदार्थ जप्त झाले. सर्वात मोठी जप्ती 22 ऑक्टोबरला मळशिरस पोलीस स्टेशनच्या हद्दीत पुणे-पंढरपूर रस्त्यावर एका वाहनातून नेल्या जाणाऱ्या 1,337 किलो खव्याची होती, त्याची किंमत 4.81 लाख रुपये. सांगली जिल्ह्यातील तासगावच्या निखिल मसाले येथून 2.03 लाख रुपयांचा 538 किलो कांदा-लसूण मसाला जप्त झाला. 23 ऑक्टोबरला सोलापुरातील पासकांती बंधू ए.पी. फूड्समधून 7,680 रुपयांचा 48 किलो मसाला घेतला. पुणे जिल्ह्यातील नारायणगावच्या दळवी मसाले येथून हळद पावडर, मिरची पावडर आणि मांसाचे मसाले असा 187.1 किलो माल जप्त केला.

नाशिक विभागात 4,069 किलो अन्नपदार्थ आणि 62.2 लिटर तूप जप्त झाले, एकूण किंमत 8.25 लाख रुपये. हेल्थ मेकर्स एंटरप्रायझेसकडून 1.11 लाख रुपयांचे 430 किलो स्नॅक्स, भगूरच्या पंकज ऑइल मिलमधून 5.47 लाख रुपयांचे 3,210 किलो रिफाइंड सोयाबीन तेल, येवल्याच्या दीपक एजन्सीतून 42,775 रुपयांचे 62.2 लिटर गायीचे तूप आणि नाशिकच्या पंचवटीतील पुष्पा ट्रेडिंगमधून 1.23 लाख रुपयांची 367 किलो नारळ पावडर जप्त झाली. हे पदार्थ कमी दर्जाचे किंवा भेसळयुक्त असल्याचा संशय आहे, काहींचे लेबल चुकीचे असल्याचा आरोप आहे, आणि अन्न सुरक्षा कायद्यांखाली पुढील कारवाई सुरू आहे. नागपूर विभागात चंद्रपूर जिल्ह्यातील मूसा ऑइल इंडस्ट्रीजमधून सुमारे 1.77 लाख रुपयांचे 883.3 किलो तेल जप्त केले. त्यात 134.9 किलो रिफाइंड सोयाबीन तेल आणि 748.4 किलो रिफाइंड पामोलिन तेल होते. ते पुन्हा वापरलेल्या डब्यांत साठवले होते आणि कमी दर्जाचे किंवा असुरक्षित असल्याचा संशय आहे, असे विभागाने सांगितले.

वजनाने सर्वात मोठी जप्ती छत्रपती संभाजीनगर विभागात झाली, तेथे सुमारे 26.84 टन अन्नपदार्थ जप्त झाले, किंमत 64 लाख रुपये. हिंगोली जिल्ह्यातील वसमतच्या गणराज इंडस्ट्रीजमधून भेसळीच्या संशयावरून 59.5 लाख रुपयांची 23,700 किलो हळद पावडर जप्त केली. नांदेड जिल्ह्यातील किसान इंडस्ट्रीजमधून 1.79 लाख रुपयांची 898 किलो मिरची पावडर आणि 5,744 रुपयांचे 718 किलो मीठ घेतले. लातूर जिल्ह्यातील पद्मिनी मसालेमध्ये दर्जाच्या शंकेवरून 2.59 लाख रुपयांची 1,217 किलो मिरची पावडर जप्त झाली. छत्रपती संभाजीनगरच्या लकी आइस्क्रीममधून भेसळीच्या संशयावरून 31.6 किलो फ्लेवर्ड फ्रोझन डेझर्ट घेतले.

प्रतिबंधित अन्नपदार्थांवरही एफडीएने वेगळी कारवाई तीव्र केली. बृहन्मुंबईत 22 ऑक्टोबरच्या कारवाईत 4.22 लाख रुपयांचा प्रतिबंधित माल जप्त झाला. 23 ऑक्टोबरला जे. जे. मार्ग पोलीस स्टेशनमध्ये गुन्हा नोंदवला, आरोपीवर पहिल्यांदाच गुन्हा नोंदला गेला. तपासणीत सात अनौपचारिक नमुने घेतले. पुण्यात 22 ऑक्टोबरला सहा आस्थापनांची तपासणी झाली आणि 19.56 लाख रुपयांचे प्रतिबंधित पदार्थ जप्त झाले. पाच आस्थापनांविरुद्ध एफआयआर नोंदवले, सात जणांना अटक झाली, पाच आस्थापने सील केली आणि दोन वाहने जप्त केली, त्यांची किंमत 11 लाख रुपये आहे. नाशिक विभागात 19,090 रुपयांचा प्रतिबंधित साठा जप्त झाला, एक गुन्हा नोंदला आणि एकाला अटक झाली. कोणतेही आस्थापन सील झाले नाही आणि वाहन जप्त झाले नाही.

मुंबईतील सात आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदण्या एफडीएने निलंबित केल्या. तपासणीत अन्न सुरक्षा नियमांचे गंभीर उल्लंघन आढळले, असे सांगितले जाते. ही आस्थापने अंधेरी पश्चिमेतील ऑटोमन कॅफे आणि भारत कॅन्टीन, जोगेश्वरी पश्चिमेतील चाचा ईगल कुल्फी फालुदा, ओशिवरातील ग्रीन टर्टल हॉस्पिटॅलिटी, भायखळ्यातील अतुल टिफिन, लोअर परळमधील मुंबई दरबार फॅमिली रेस्टॉरंट आणि शिवडी पश्चिमेतील पी. बी. एंटरप्रायझेस ही आहेत. स्वयंपाकघर व गटारे अस्वच्छ असणे, शाकाहारी व मांसाहारी अन्न एकत्र ठेवणे, अनधिकृत खाद्यरंग वापरणे आणि कामगारांकडे वैद्यकीय प्रमाणपत्र नसणे ही उल्लंघने नोंदली गेली. अन्न सुरक्षा नियम मोडणाऱ्या व्यवसायांवर तपासणी आणि कारवाई सुरूच राहील, असे एफडीएने सांगितले.