नष्ट करायचा माल पुन्हा बाजारात? एफडीएची राज्यभर तपासणी, १२.७४ कोटींचा साठा जप्त

सणासुदीच्या काळात महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) राज्यभर तपासणी मोहीम राबवली. या मोहिमेत एकूण १२.७४ कोटी रुपयांचा माल जप्त करण्यात आला. मुंबईत २४.६१ लाख रुपयांचा प्रतिबंधित गुटखा, पान मसाला आणि स्वाद असलेला तंबाखू सापडला. ठाणे जिल्ह्यात मुदत संपलेला, खराब झालेला किंवा नाकारलेला ४८.०९ लाख रुपयांचा अन्नसाठा पकडला गेला.

मोहिमेत ६८ आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित करण्यात आली. प्रतिबंधित पदार्थांच्या प्रकरणांत २२ एफआयआर नोंदवले गेले आणि २० जणांना अटक झाली. सात आस्थापनांना बंद करण्याचे आदेश दिले गेले, तर चार आस्थापनांकडून एकूण १.३० लाख रुपये दंड वसूल करण्यात आला.

एफडीएचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली एफडीएच्या सातही विभागांत ही मोहीम झाली. हे विभाग म्हणजे मुंबई, कोकण, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, नागपूर आणि अमरावती. अन्नाचा दर्जा, भेसळीचा संशय, चुकीची लेबले, अस्वच्छता आणि अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन यावर तपासणीत भर होता.

ठाणे आणि पुणे जिल्ह्यांत एफडीएने विशेष तपासणी केली. नष्ट करण्यासाठी ठेवलेला मुदत संपलेला, खराब किंवा नाकारलेला माल नष्ट न करता पुन्हा बाजारात आणला जातो, असा संशय होता. या तपासणीत अशा प्रकारचा ८,३९२ किलो साठा सापडला. त्याची किंमत ४८.०९ लाख रुपये धरली आहे.

कंपन्यांची गोदामे, माल नष्ट करणारे कंत्राटदार, परवाना नसलेली विल्हेवाट केंद्रे, मध्यस्थ, पुरवठादार आणि किरकोळ विक्रेते यांच्यातील संभाव्य साखळीची अधिकाऱ्यांनी चौकशी केली. एफडीएच्या म्हणण्यानुसार, तपासलेल्या कंपन्यांना माल प्रत्यक्षात नष्ट झाल्याचा पूर्ण आणि पडताळता येईल असा पुरावा देता आला नाही. या प्रकरणांत पाच परवाने निलंबित झाले असून संबंधित प्रकरणांत फौजदारी तक्रारी दाखल झाल्या आहेत. चौकशी सुरू आहे.

छत्रपती संभाजीनगर विभागात अधिकाऱ्यांनी एका दिवसात दोन शीतगृहांतून सुमारे १,९७,४८० किलो साठा जप्त केला. त्याची किंमत ४.१९ कोटी रुपये आहे. यात मिरची पावडर, मनुका, गूळ आणि पाश्चराइज्ड लोणी होते. दोन्ही शीतगृहांचे परवाने निलंबित झाले.

राज्यभरात सुमारे ३,७४,७६२ किलो आणि २८,२९७ लिटर कमी दर्जाचा, भेसळीची शक्यता असलेला किंवा चुकीचे लेबल असलेला अन्नसाठा जप्त किंवा नष्ट करण्यात आला. त्याची किंमत ९.११ कोटी रुपये आहे. खाद्यतेल, मसाले, दुधाचे पदार्थ, मिठाई, फरसाण, चहा, सुका मेवा आणि इतर पदार्थ त्यात होते.

प्रतिबंधित गुटखा, पान मसाला आणि स्वाद असलेला तंबाखू वाहनांसह सुमारे ३.१५ कोटी रुपयांचा पकडला गेला. पालघर जिल्ह्यातील मनोर येथे ९ ऑक्टोबरला आयशर ट्रकमधून साठा जप्त झाला. प्रेस नोटमध्ये त्याची किंमत १.५१ कोटी रुपये दिली असून मनोर पोलीस स्टेशनमध्ये आठ आरोपींच्या नावांसह एफआयआर नोंदल्याचे म्हटले आहे. मात्र त्याच प्रेस नोटमधील वर्णनात मनोरची कारवाई सुमारे १.३० कोटींची सांगितली आहे. ही तफावत विभागाने स्पष्ट करणे गरजेचे आहे.

जालना जिल्ह्यात १८ ऑक्टोबरला चितळी पुतळी फाट्याजवळ पोलिसांच्या मदतीने आयशर गाडी अडवली गेली. ८३.३५ लाख रुपयांचा माल पकडला. मुंबईत १३ ते २१ ऑक्टोबर दरम्यान २४.६१ लाखांचे प्रतिबंधित पदार्थ जप्त झाले आणि चार गुन्हे नोंदले गेले. मालाड प्रकरणात विभागाने मकोका अंतर्गत तपासाची मागणी केली. नाशिक विभागात ११ ऑक्टोबरला १९.४० लाखांची कारवाई झाली, एक एफआयआर आणि एक अटक झाली. धाराशिव जिल्ह्यातील उमरगा येथे १६ ऑक्टोबरला इनोव्हा कारमधून १६.०७ लाखांचा माल पकडला आणि दोघांना अटक झाली.

तपासणीत अस्वच्छ स्वयंपाकघरे आणि गटारे, झुरळे व उंदरांचा त्रास, शाकाहारी आणि मांसाहारी अन्न एकत्र ठेवणे, परवानगी नसलेले खाद्यरंग आणि अन्न हाताळणाऱ्या कर्मचाऱ्यांकडे वैद्यकीय प्रमाणपत्र नसणे अशा त्रुटी आढळल्या. कलम ६९ अंतर्गत चार आस्थापनांकडून १.३० लाख रुपये दंड वसूल झाला.

आयुक्त तुकाराम मुंढे म्हणाले की, नियम मोडणाऱ्या अन्न व्यावसायिकांवर कठोर कारवाई होईल, विशेषतः सणासुदीत जेव्हा खाद्यपदार्थांची मागणी वाढते. "अन्न सुरक्षेशी तडजोड होणार नाही. नष्ट करायचा माल पुन्हा बाजारात आणला जाणे ही अत्यंत गंभीर बाब आहे. प्रत्येक अन्न व्यावसायिकाने ग्राहकांना ठरवलेल्या मानकांनुसार सुरक्षित अन्न देण्याची जबाबदारी पार पाडली पाहिजे. सणासुदीत खाद्यपदार्थांची मागणी वाढते, म्हणून शीतगृहे, गोदामे, उत्पादन केंद्रे आणि खाद्य आस्थापनांची तपासणी सुरूच राहील. नागरिकांच्या आरोग्याशी जुगार खेळणाऱ्यांवर आणि नियम मोडणाऱ्यांवर कायद्यानुसार कठोर कारवाई होईल," असे मुंढे म्हणाले.

अन्नात भेसळ, असुरक्षित पदार्थ किंवा इतर उल्लंघनाची शंका असल्यास नागरिकांनी कळवावे, असे आवाहन एफडीएने केले आहे. ग्राहक १८०० २२ २३६५ या टोल फ्री हेल्पलाइनवर किंवा complaints.mahafda.in या संकेतस्थळावर तक्रार नोंदवू शकतात. संशयास्पद पदार्थ बाजारात येऊ नयेत म्हणून सतर्क राहण्याचे आवाहन विभागाने केले आहे.