राज्यात 18.95 कोटींचे खाद्यतेल FDA ने पकडले, 80 जणांचे परवाने बंद

राज्यातल्या खाद्यतेलाच्या धंद्यावर अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठा फास आवळला आहे. एप्रिलपासून सुरू असलेल्या या विशेष मोहिमेत एकूण 28,753 क्विंटल तेल ताब्यात घेतले गेले असून त्याची बाजारातली किंमत 18.95 कोटी रुपये आहे. तसेच 80 अन्न व्यवसायांचे परवाने निलंबित झाले आहेत. FDA ने शुक्रवारी प्रेस नोट काढून हे आकडे जाहीर केले.

ही कारवाई 1 एप्रिल ते 29 ऑक्टोबर 2026 या काळातली आहे. तेल बनवणारे, रिपॅक करणारे, रिलेबल करणारे, होलसेलर आणि किरकोळ दुकानदार अशा सगळ्यांकडे अधिकारी गेले. एकूण 1,089 ठिकाणी तपासणी झाली आणि लॅबमध्ये पाठवायला 1,660 नमुने घेतले गेले.

आतापर्यंत जेवढे रिपोर्ट आले, त्यापैकी 462 नमुने ठरलेल्या मानकांत बसले. 40 नमुने कनिष्ठ दर्जाचे (substandard), 18 असुरक्षित (unsafe) आणि पाच नमुन्यांवर चुकीचे लेबल (misbranded) असल्याचे निघाले. अजून 1,171 नमुन्यांचे रिपोर्ट यायचे आहेत. ज्यांचे नमुने नापास होतील, त्यांच्यावर कोर्टात खटला किंवा न्यायनिर्णय अशा मार्गाने पुढची कायदेशीर कारवाई होणार असल्याचे FDA ने सांगितले.

जप्तीत पुणे विभाग सगळ्यात पुढे आहे. तिथून 19,551.83 क्विंटल तेल पकडले गेले. छत्रपती संभाजीनगरमध्ये 5,736.27 क्विंटल सापडले आणि त्याची किंमत 8.34 कोटी रुपये धरली आहे. कोकण विभागात 2,146.06 क्विंटल तेल घेतले गेले, त्याची किंमत 5.44 कोटी रुपये. मुंबईत 506.70 क्विंटल (67.13 लाख रुपये), नाशिकमध्ये 388.65 क्विंटल (73.53 लाख), नागपूरमध्ये 255.96 क्विंटल (51.65 लाख) आणि अमरावतीत 167.61 क्विंटल (56.17 लाख रुपये) एवढा साठा जप्त झाला. म्हणजे पुणे आणि संभाजीनगर सोडून बाकीच्या विभागांतून मिळून 3,466 क्विंटल तेल आले.

परवाने रद्द करण्यात संभाजीनगर आघाडीवर आहे. तिथे 27 जणांवर ही वेळ आली. पुण्यात 22, मुंबई शहरात आठ, तर कोकण, नागपूर आणि नाशिक या प्रत्येक विभागात सहा परवाने थांबवले गेले. अमरावतीत पाच जणांचा परवाना निलंबित झाला.

मुंबईतल्या आठ आस्थापनांची नावे पाहिली तर त्यात कुर्ल्यातली Ankit Oils आहे. नागपाड्याची Raj Oil Trading आणि गोरेगावची Ashapura Traders यांचाही त्यात समावेश आहे. भायखळ्याचे Byculla Oil Depot, घाटकोपरचे Deepa Wood Pressed Oil आणि मालाडचे Momai Oil and Grain Depot हेही यादीत आहेत. कांदिवलीच्या Ajanta Oil Trading Co. च्या दोन युनिटवर कारवाई झाली आहे.

कोकण विभागातही अशीच नावे समोर आली आहेत. कामोठ्यातली Advait Cold Pressed Oil, तुर्भ्याची Nod Agro आणि शिळफाट्याची Gram Guru यांचे परवाने थांबले. भिवंडीत Avenue Supermarts च्या दोन युनिटवर कारवाई झाली. नवी मुंबई आणि आजूबाजूचा भाग याच विभागात येतो. यादीत पनवेल, कल्याण आणि राज्यातल्या इतर भागांतले दुकानदारही आहेत.

कारवाईमागची कारणे FDA ने उघड सांगितली आहेत. काही जण वापरलेल्या डब्यांमधून तेल विकत होते, तर काही जण लेबल नसलेल्या भांड्यांतून. काही ठिकाणी तेलात भेसळ किंवा कमी दर्जाचा संशय होता. अनेक जागी उत्पादन आणि साठवणुकीत घाण आढळली. काहींकडे स्वतःची लॅब नव्हती आणि तांत्रिक स्टाफही नव्हता. लेबलिंगचे नियम तर बऱ्याच जणांनी धुडकावले होते.

ज्यांचे परवाने निलंबित झाले, त्यांना त्या परवान्याखाली धंदा करता येणार नाही. जप्त केलेला माल सक्षम अधिकाऱ्याची लेखी परवानगी असल्याशिवाय विकायचा नाही, इकडे तिकडे हलवायचा नाही, दुसऱ्याच्या नावावर चढवायचा नाही, पुन्हा पॅक किंवा रिलेबल करायचा नाही आणि त्याची परस्पर विल्हेवाटही लावायची नाही.

व्यावसायिकांना FDA ने काही सूचना दिल्या आहेत. वैध परवाना किंवा नोंदणी जवळ ठेवावी, स्वतःची लॅब चालवावी आणि खरेदी, उत्पादन व विक्रीच्या सगळ्या नोंदी नीट ठेवाव्यात. तेल रिपॅक करायला वापरलेले डबे किंवा लेबल नसलेली भांडी वापरू नयेत, असा इशाराही दिला आहे. अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, 2006 आणि त्यातले नियम पाळावेत, असेही सांगितले आहे.

FDA चे आयुक्त तुकाराम मुंढे म्हणाले, "भेसळयुक्त, निकृष्ट किंवा असुरक्षित खाद्यतेलाचे उत्पादन, साठवण किंवा विक्री करताना कोणी आढळला, तर त्याच्यावर कठोर कारवाई केली जाईल."

ग्राहकांनी काय करावे, हेही प्रशासनाने सांगितले आहे. तेल फक्त परवानाधारक किंवा नोंदणीकृत दुकानदाराकडून आणि कंपनीचे सीलबंद, व्यवस्थित लेबल असलेले पॅकेट घ्यावे. सुटे तेल, तसेच लेबल नसलेल्या किंवा वापरलेल्या डब्यातले तेल टाळावे. घेण्यापूर्वी उत्पादकाचे नाव आणि पत्ता, FSSAI परवाना क्रमांक, बॅच किंवा लॉट नंबर, बनवल्याची आणि पॅक केल्याची तारीख, Best Before किंवा एक्सपायरी डेट आणि निव्वळ वजन तपासावे. पॅकिंग अखंड हवे, त्याला गळती, छेडछाड किंवा नुकसान दिसता कामा नये.

तेलाचा रंग किंवा वास वेगळा वाटला, किंवा त्यात कचरा दिसला, तर ते वापरू नये. तळणासाठी एकदा वापरलेले तेल पुन्हा पुन्हा तापवू नये, असाही सल्ला आहे. भेसळीचा संशय, खराब तेल किंवा बेकायदा विक्रीची तक्रार करायची असेल तर टोल-फ्री हेल्पलाइन 1800-222-365 वर फोन करता येईल. विभागाच्या तक्रार पोर्टलवरही तक्रार नोंदवता येते.