राज्यभरात खाद्यतेलाची धडक मोहीम: १८.९५ कोटींचा साठा जप्त, ८० परवाने निलंबित

महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) राज्यभर राबवलेल्या धडक मोहिमेत २८,७५३ क्विंटल खाद्यतेल जप्त केले आहे. या तेलाची किंमत १८.९५ कोटी रुपये आहे. याच मोहिमेत ८० अन्न व्यवसाय परवाने निलंबित करण्यात आले. ही कारवाई १ एप्रिल ते २९ ऑक्टोबर २०२६ या काळात झाली आणि तिचा रोख उत्पादक, रिपॅकर, रिलेबलर, घाऊक विक्रेते आणि किरकोळ विक्रेते यांच्यावर होता.

FDA ने शुक्रवारी काढलेल्या प्रेस नोटनुसार, विभागाने राज्यात एकूण १,०८९ तपासण्या केल्या आणि प्रयोगशाळेतील चाचणीसाठी खाद्यतेलाचे १,६६० नमुने गोळा केले. आतापर्यंत आलेल्या अहवालांपैकी ४६२ नमुने ठरलेल्या मानकांनुसार निघाले. ४० नमुने कनिष्ठ दर्जाचे (substandard), १८ असुरक्षित (unsafe) आणि पाच चुकीचे लेबल लावलेले (misbranded) आढळले. १,१७१ नमुन्यांचे अहवाल अजून यायचे आहेत.

ज्यांचे नमुने कनिष्ठ दर्जाचे, असुरक्षित किंवा चुकीच्या लेबलचे आढळतील, त्यांच्यावर खटला किंवा न्यायनिर्णय अशी पुढील कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे FDA ने सांगितले.

निलंबित झालेल्या ८० परवान्यांपैकी सर्वाधिक २७ छत्रपती संभाजीनगर विभागात आहेत. त्यानंतर पुणे २२, बृहन्मुंबई आठ, तर कोकण, नागपूर आणि नाशिक प्रत्येकी सहा आहेत. अमरावतीत पाच परवाने निलंबित झाले. FDA ने कारवाईची अनेक कारणे दिली आहेत: वापरलेल्या डब्यांतून आणि लेबल नसलेल्या कंटेनरमधून तेलाची विक्री, तेल कनिष्ठ दर्जाचे किंवा भेसळीचे असल्याचा संशय, स्वतःची प्रयोगशाळा किंवा तांत्रिक कर्मचारी नसणे, उत्पादन आणि साठवणुकीची अस्वच्छ स्थिती आणि लेबलिंगच्या नियमांचे उल्लंघन.

परवाने निलंबित झालेल्या आस्थापनांना त्या परवान्यांखाली अन्न व्यवसाय करण्यास मनाई करण्यात आली आहे. जप्त केलेला साठा सक्षम अधिकाऱ्याच्या लेखी सूचनांशिवाय विकता येणार नाही, हलवता येणार नाही, दुसऱ्याच्या नावावर करता येणार नाही, पुन्हा पॅक किंवा रिलेबल करता येणार नाही आणि त्याची विल्हेवाटही लावता येणार नाही.

जप्त केलेल्या तेलाच्या प्रमाणात पुणे विभाग सर्वात पुढे आहे. तिथे १९,५५१.८३ क्विंटल तेल जप्त झाले. छत्रपती संभाजीनगरमध्ये ५,७३६.२७ क्विंटल जप्त झाले आणि या विभागातील साठ्याची किंमत ८.३४ कोटी रुपये आहे. कोकण विभागात २,१४६.०६ क्विंटल तेल जप्त झाले, त्याची किंमत ५.४४ कोटी रुपये. बृहन्मुंबईत ५०६.७० क्विंटल तेल जप्त झाले, त्याची किंमत ६७.१३ लाख रुपये आहे. नाशिकमध्ये ३८८.६५ क्विंटल (७३.५३ लाख रुपये), नागपूरमध्ये २५५.९६ क्विंटल (५१.६५ लाख रुपये) आणि अमरावतीत १६७.६१ क्विंटल (५६.१७ लाख रुपये) तेल जप्त झाले.

बृहन्मुंबईत आठ आस्थापनांचे परवाने निलंबित झाले. त्यात कुर्ला येथील Anktt Oils, Byculla Oil Depot, नागपाडा येथील Raj Oil Trading, गोरेगावमधील Ashapura Traders, घाटकोपरमधील Deepa Wood Pressed Oil, मालाडमधील Momai Oil and Grain Depot आणि कांदिवलीतील Ajanta Oil Trading Co. च्या दोन नोंदी यांचा समावेश आहे. यादीत भिवंडी, पनवेल, कल्याण-शिळफाटा, तुर्भे आणि राज्यातील इतर भागांतील आस्थापनाही आहेत.

खाद्यतेल व्यवसायिकांना FDA ने वैध परवाना किंवा नोंदणी ठेवण्याचे, स्वतःची प्रयोगशाळा चालवण्याचे आणि खरेदी, उत्पादन व विक्रीच्या पूर्ण नोंदी ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. तेल पुन्हा पॅक करण्यासाठी वापरलेले डबे किंवा लेबल नसलेले कंटेनर वापरू नयेत, असा इशाराही दिला आहे. भेसळीचे, कनिष्ठ दर्जाचे किंवा असुरक्षित खाद्यतेल बनवणाऱ्या, साठवणाऱ्या किंवा विकणाऱ्यांवर कडक कारवाई होईल, असे विभागाने सांगितले. अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ आणि त्याखालील नियम व विनियमांचे पालन करण्यास व्यवसायिकांना सांगितले आहे.

ग्राहकांनी खाद्यतेल फक्त परवानाधारक किंवा नोंदणीकृत विक्रेत्यांकडूनच, उत्पादकाच्या मूळ सीलबंद आणि नीट लेबल लावलेल्या पॅकिंगमध्ये घ्यावे, असे FDA ने सांगितले. सुट्टे तेल किंवा लेबल नसलेल्या अथवा वापरलेल्या डब्यातले तेल घेऊ नये. खरेदीपूर्वी उत्पादकाचे नाव आणि पत्ता, FSSAI परवाना क्रमांक, बॅच किंवा लॉट क्रमांक, उत्पादन व पॅकिंगच्या तारखा, Best Before किंवा एक्सपायरी तारीख, निव्वळ वजन आणि इतर तपशील तपासावेत. पॅकिंग अखंड असावे, त्याला गळती, छेडछाड किंवा नुकसान नसावे.

असामान्य रंग, वास किंवा दिसणारे तेल किंवा त्यात दिसणाऱ्या अशुद्धी असतील तर ते वापरू नये, असेही FDA ने बजावले आहे. तळण्यासाठी एकदा वापरलेले तेल पुन्हापुन्हा तापवणे टाळावे, असा सल्लाही दिला आहे. भेसळीचा संशय, निकृष्ट खाद्यतेल किंवा बेकायदेशीर विक्रीची तक्रार टोल-फ्री हेल्पलाइन १८००-२२२-३६५ वर किंवा विभागाच्या तक्रार पोर्टलवर करता येईल.