साहिल वाकोडे आत्महत्या प्रकरण: शिक्षण व्यवस्थेतील दोषांवर बोला, जातीचा मुद्दा नको - राज ठाकरे

आयआयटी मुंबईच्या एनर्जी सायन्स अँड इंजिनीअरिंग विभागात द्वितीय वर्षाला शिकणाऱ्या साहिल वाकोडे या विद्यार्थ्याने १८ सप्टेंबर रोजी आत्महत्या केली. या घटनेनंतर मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी सोशल मीडियावर सविस्तर पोस्ट लिहित शिक्षण व्यवस्था, विद्यार्थ्यांवरचा ताण आणि या प्रकरणातील जातीय छळाच्या आरोपांबाबत आपली भूमिका मांडली आहे. साहिलने आत्महत्येचा मार्ग का स्वीकारला, या मूळ प्रश्नावर गांभीर्याने विचार व्हायला हवा, असे राज ठाकरे यांनी म्हटले आहे.

परीक्षेच्या वेळी मोबाईल आणि चॅटजीपीटी वापरल्याचा आरोप आयआयटी प्रशासनाने सुरुवातीला साहिलवर केला होता. मात्र साहिलच्या कुटुंबीयांनी त्याला जातीय भेदभाव आणि मानसिक छळाला सामोरे जावे लागल्याचा आरोप केला. कुटुंबीयांच्या तक्रारीनंतर पोलिसांनी गुन्हा नोंदवला असून तपास सुरू आहे. आयआयटी मुंबईने याआधी सांगितले होते की साहिलने SC/ST सेल किंवा प्रशासनाकडे जातीय भेदभावाची कोणतीही तक्रार केली नव्हती.

राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिले आहे की, तपास पूर्ण होण्याआधीच मोबाईल आणि चॅटजीपीटी वापराचा आरोप जाहीर करणे चुकीचे होते, हे प्रशासनाने नंतर मान्य करत माफीही मागितली. दुसरीकडे जातीय छळाच्या आरोपांवर गुन्हा दाखल झाला असून प्राध्यापकांनीही आपली बाजू मांडली आहे. मात्र या सगळ्या घडामोडींत एक तरुण मुलगा आपल्यातून गेला, त्याला थेट आत्महत्येचा मार्ग का स्वीकारावासा वाटला, यावर कोणीच बोलताना दिसत नसल्याची खंत त्यांनी व्यक्त केली.

विद्यार्थ्याने परीक्षेत गैरप्रकार केल्यास त्याला रोखणे आणि नियमानुसार कारवाई करणे हे प्राध्यापकांचे कर्तव्यच आहे, असे नमूद करतानाच आरोप सिद्ध होण्याआधी मृत विद्यार्थ्याला गुन्हेगार ठरवणे योग्य नाही, तसेच चौकशी पूर्ण होण्याआधी प्राध्यापकांना दोषी ठरवणेही योग्य नाही, असे राज ठाकरे यांनी स्पष्ट केले. मात्र आता जातीचा मुद्दा पुढे आणून, वीस वर्षांच्या मुलाला एका प्रसंगानंतर आयुष्याचे सगळे मार्ग संपले असे का वाटले, यावर कोणी बोलायलाच तयार नसल्याचे ते म्हणाले.

२००० सालानंतर महाराष्ट्रात जात इतकी फोफावली आहे की शेजारी बसणाऱ्या विद्यार्थ्याची जात विचारली जाते, वर्षानुवर्षे एकत्र डबा खाणारे सहकारीही एकमेकांकडे जातीच्या नजरेतून पाहू लागले आहेत, असे आपण अनेक भाषणांत सांगितले असल्याचे राज ठाकरे यांनी नमूद केले. हे विष आता आयआयटीपर्यंत पोहोचले आहे. पंडित नेहरूंनी आयआयटीला आधुनिक भारताची मंदिरे म्हटले होते, त्याच आयआयटीत विद्यार्थ्याची आत्महत्या झाल्यावर एक सहकारी गमावल्याचे दुःख होण्याऐवजी हे प्रकरण जातीतून घडले हा मुद्दा पुढे यावा, यासारखे दुर्दैव नाही, असे ते म्हणाले.

स्पर्धा परीक्षा जीवघेण्या होत चालल्या असून काही शे जागांसाठी लाखो विद्यार्थी बसतात, निवड झाल्यावर अभ्यासाचे ओझे आणि नंतर कॅम्पस सिलेक्शनचा ताण असतो. आयआयटी किंवा आयआयएममध्येही पूर्वीसारखे उत्तम पगार आता मिळत नाहीत. हे नैराश्य फक्त आयआयटी विद्यार्थ्यांपुरते मर्यादित नसून कॉमर्स, आर्ट्सपासून डॉक्टर, इंजिनिअरपर्यंत सगळ्यांना याचा ताण असल्याचे त्यांनी सांगितले. याच नैराश्यातून साहिलने आत्महत्या केली असून, या मोडकळीस आलेल्या शिक्षण व्यवस्थेला प्रश्न विचारून बदल घडवायचा की मृत विद्यार्थ्याची आणि त्याला जाब विचारणाऱ्याची जात काढत बसायचे, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.

गेल्या ३०-४० वर्षांत शिक्षणाचे बाजारीकरण करण्याच्या नादात संपूर्ण भारतीय शिक्षण व्यवस्थेचे मोठे नुकसान झाले असून त्यात आमूलाग्र बदल आवश्यक असल्याचे राज ठाकरे यांनी म्हटले. नुकत्याच झालेल्या जेन झी आंदोलनातून याची सुरुवात होत आहे असे वाटत असतानाच हे प्रकरण समोर आले. विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाला देशभरातून मिळालेला प्रतिसाद हा व्यवस्थेतील दोषांवर उपाय व्हावा या मुद्द्यासाठी होता, त्यामुळे आंदोलन याच दिशेने पुढे चालू राहायला हवे, असे आवाहन त्यांनी विद्यार्थ्यांना केले. तसे झाले तरच सरकारला उत्तरे द्यावी लागतील आणि कृतीही करावी लागेल, अन्यथा जात-धर्म हे अस्त्र वापरून विषय भरकटवणे सरकारला सोपे जाईल, असा इशाराही त्यांनी दिला.

आयआयटी मुंबईतील विद्यार्थ्यांनी कौन्सिलिंगची व्यवस्था, चोवीस तास सायकियाट्रिस्टची उपलब्धता, तक्रारींचे खरेच निराकरण होत असल्याची पारदर्शकता आणि शिस्तभंगाच्या कारवाईत विद्यार्थी खचणार नाही अशी व्यवस्था, अशा मागण्या केल्या आहेत. आंदोलनाची दिशा हीच असायला हवी, असे सांगत शिक्षण व्यवस्थेतील दोष दुरुस्त करण्यासाठीच हे आंदोलन पुढे गेले, तर सरकार आणि प्रशासनाला त्यावर उत्तरे आणि कृती करावी लागेल, असे राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टमध्ये नमूद केले आहे.