IIT मुंबईतील विद्यार्थी मृत्यू: संचालकांची १८ मागण्यांच्या चार्टरवर सही, प्राध्यापक निलंबित

मुंबईतील IIT कॅम्पसमध्ये गेले तीन दिवस सुरू असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाला मोठे यश आले आहे. संस्थेचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या मृत्यूनंतर पेटलेल्या या आंदोलनात संचालक प्रा. शिरीष केदारे यांनी अखेर माघार घेतली असून विद्यार्थ्यांनी मांडलेल्या १८ मुद्द्यांच्या चार्टरवर त्यांनी स्वाक्षरी केली आहे. रविवारी रात्री प्रशासन आणि आंदोलक विद्यार्थ्यांमध्ये तब्बल तीन तास चर्चा झाली, त्यानंतर ही तडजोड झाली.

मात्र संचालकांनी चार्टरवर सही केली म्हणजे सगळ्या मागण्या लगेच पूर्ण झाल्या असा त्याचा अर्थ काढता येणार नाही. या मागण्या प्रत्यक्षात कशा आणि किती दिवसांत लागू होणार, याबद्दल संस्थेकडून अजून अधिकृत तपशील यायचे बाकी आहेत.

आंदोलक विद्यार्थ्यांनी साहिलच्या मृत्यूची स्वतंत्र चौकशी व्हावी अशी प्रमुख मागणी केली होती. यासोबतच संबंधित प्राध्यापकावर कारवाई करावी, शिक्षकांसाठी वर्तनाचे नियम ठरवावेत, कॉलेजमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी मानसिक आरोग्य आणि समुपदेशनाची सोय अधिक चांगली करावी, तसेच महत्त्वाचे प्रशासकीय निर्णय घेताना विद्यार्थ्यांना विश्वासात घ्यावे, अशा मागण्याही करण्यात आल्या होत्या. साहिलबाबत संस्थेने जी माहिती जाहीर केली होती त्यावरही विद्यार्थ्यांनी आक्षेप घेतला असून यासाठी सार्वजनिक माफी मागावी अशी मागणी केली. शिवाय स्वतंत्र चौकशीचा अंतरिम आणि अंतिम अहवाल कधीपर्यंत यायला हवा, याचीही ठराविक मुदत ठरवण्याची मागणी विद्यार्थ्यांनी लावून धरली होती.

साहिल वाकोडे हा IIT मुंबईच्या ऊर्जा विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विभागात दुसऱ्या वर्षाला शिकत होता. १८ सप्टेंबरला तो हॉस्टेलच्या रूममध्ये मृतावस्थेत सापडला. त्याच दिवशी परीक्षेत त्याने मोबाइल वापरल्याचे निदर्शनास आले होते, असे IIT कडून सांगण्यात आले. संस्थेच्या म्हणण्यानुसार साहिलवर कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई सुरू करण्यात आली नव्हती, उलट संबंधित शिक्षक आणि विभागप्रमुखांनी त्याच्याशी बोलून त्याचे समुपदेशन केले होते आणि या प्रकरणाचा त्याच्या करिअरवर परिणाम होणार नाही असे त्याला सांगितले होते.

दुसरीकडे साहिलचे वडील रवींद्र वाकोडे यांनी प्राध्यापक सूर्यनारायण दुल्ला यांच्यावर गंभीर आरोप केले आहेत. साहिलला काही महिन्यांपासून जातीवरून टोमणे मारले जात होते आणि त्रास दिला जात होता, तसेच खोट्या प्रकरणात अडकवण्याची धमकीही दिली गेली, असे त्यांच्या तक्रारीत म्हटले आहे. हे आरोप सध्या तपासाच्या टप्प्यावर असून ते अजून सिद्ध झालेले नाहीत.

वडिलांच्या तक्रारीनंतर पवई पोलीस स्टेशनमध्ये प्रा. सूर्यनारायण दुल्ला आणि इतर संबंधितांविरोधात गुन्हा नोंदवण्यात आला. या गुन्ह्यात आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याच्या कलमासह अनुसूचित जाती-जमाती अत्याचार प्रतिबंधक कायद्यातील तरतुदीही लावण्यात आल्या आहेत. हे प्रकरण आता मुंबई पोलिसांच्या गुन्हे शाखेकडे वर्ग करण्यात आले असून साहिलच्या मृत्यूमागचे नेमके कारण शोधण्याचे काम गुन्हे शाखा करत आहे.

IIT प्रशासनाने मात्र जातीवरून भेदभाव झाल्याचे आरोप फेटाळले आहेत. परीक्षेतील घटनेनंतर साहिलला त्याच्या शैक्षणिक भवितव्याबाबत धीर दिला होता, अशी संस्थेची भूमिका आहे. IIT मुंबईच्या Faculty Forum नेही प्राध्यापकाची बाजू घेतली असून परीक्षेत मोबाइलचा अनधिकृत वापर हा शैक्षणिक गैरप्रकार असल्याचे म्हटले आहे.

साहिलच्या मृत्यूनंतर सुरू झालेल्या या आंदोलनात विद्यार्थ्यांनी स्वतंत्र आणि पारदर्शक चौकशीसह प्रशासनाची जबाबदारी निश्चित करण्याची मागणी केली होती. तीन दिवसांच्या या आंदोलनानंतर संचालक प्रा. शिरीष केदारे यांनी विद्यार्थ्यांशी चर्चा करून १८-सूत्री चार्टरवर स्वाक्षरी केली. आता या मागण्या प्रत्यक्षात कशा अंमलात आणल्या जातात आणि गुन्हे शाखेच्या तपासातून काय समोर येते, याकडे विद्यार्थी आणि साहिलच्या कुटुंबीयांचे लक्ष लागले आहे.