ट्रॅव्हल आणि टूरिझममध्ये करिअर करायचंय? अभ्यासक्रम, फी, पगार आणि लागणारी कौशल्यं

प्रवास करायला अनेकांना आवडतं आणि त्यातले अनेक जण याच क्षेत्रात करिअर करू इच्छितात. पण सुरुवात कुठून करायची हेच बऱ्याच जणांना कळत नाही. ट्रॅवल आणि टूरिझम ही जगातील सर्वात मोठ्या इंडस्ट्रीजपैकी एक आहे. भारतात आणि परदेशातही या क्षेत्रात करिअरचे पर्याय आहेत. डिग्री आणि डिप्लोमा कोर्सही उपलब्ध आहेत.

तज्ज्ञांच्या म्हणण्यानुसार ही एक सर्व्हिस इंडस्ट्री आहे. त्यामुळे इथे काम करायचं असेल तर उत्तम कम्युनिकेशन स्किल, ग्राहकांना समजून घेण्याची क्षमता आणि चांगली पर्सनालिटी लागते. परदेशी भाषा शिकणं आणि इंटर्नशिप करणं यामुळेही पुढे जायला मदत होते.

भारतात या अभ्यासासाठी पर्यटन मंत्रालयांतर्गत येणारी 'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टूरिझम अँड मॅनेजमेंट' (IITTM) हा एक पर्याय आहे. या संस्थेची ग्वाल्हेरसह विविध ठिकाणी सेंटर्स आहेत. तिथे बीबीए इन ट्रॅवल अँड टूरिझमसारखे कोर्स करता येतात. एमबीए आणि डिप्लोमा कोर्सचे पर्यायही आहेत. कोर्स निवडताना स्वतःची पात्रता आणि करिअरचं उद्दिष्ट लक्षात घ्यावं. विद्यार्थी ग्रॅज्युएशन करत असतील तर ते ट्रॅवल आणि टूरिझममध्ये मास्टर्स किंवा डिप्लोमा करू शकतात.

फी संस्था आणि कोर्सनुसार वेगवेगळी असते. तज्ज्ञांच्या मते IITTM मधल्या ३ वर्षांच्या बीबीए इन ट्रॅवल अँड टूरिझम कोर्सची फी ३ लाख रुपयांपर्यंत असू शकते. दिल्ली युनिव्हर्सिटीमध्ये यासंबंधीच्या कोर्सचा खर्च सुमारे ५८ हजार रुपये सांगितला गेला आहे. अनेक संस्थांमध्ये १ वर्षाचा डिप्लोमा कोर्स मिळतो आणि त्याची फी २० हजार ते १ लाख रुपयांपर्यंत असते. मात्र तज्ज्ञ डिप्लोमापेक्षा डिग्रीला प्राधान्य देण्याचा सल्ला देतात.

फक्त डिग्री मिळवणं पुरेसं नाही, असंही तज्ज्ञ सांगतात. विद्यार्थ्यांनी पर्सनालिटी डेव्हलपमेंट आणि इंग्लिश कम्युनिकेशनवर काम केलं पाहिजे. परदेशात काम करायचं असेल तर फ्रेंच, जर्मन किंवा जपानी यांसारख्या भाषा शिकणं उपयोगी ठरतं. अभ्यासादरम्यान इंटर्नशिप नक्की करावी, कारण त्यातून प्रॅक्टिकल एक्सपिरियन्स मिळतो, लोकांना सांभाळण्याची आणि त्यांची गरज समजून घेण्याची क्षमता वाढते आणि त्याचा करिअरमध्ये फायदा होतो.

हा अभ्यास परदेशातही करता येतो. तज्ज्ञांनी नेदरलँड्सची हॉटेल स्कूल द हेग, फ्रान्सची वॉटल आणि स्वित्झर्लंडची ले रोश, ग्लिओन आणि सी रिट्ज या संस्थांची नावं सांगितली आहेत. न्यूझीलंड आणि ऑस्ट्रेलियामध्येही या क्षेत्राशी संबंधित कोर्स करता येतात, असंही तज्ज्ञ सांगतात.

नोकरीचे अनेक पर्याय आहेत. विद्यार्थी मोठ्या ट्रॅवल एजन्सी, टूर ऑपरेटर कंपनी आणि ॲडव्हेंचर टूरिझमशी संबंधित कंपनीत काम करू शकतात. स्पिरिचुअल टूरिझम आणि क्रूज लाइनरशी संबंधित कामांमध्येही संधी मिळू शकते. इनबाउंड आणि आऊटबाउंड टूरिझम अशी क्षेत्रंही आहेत. इनबाउंडमध्ये परदेशातून भारतात येणाऱ्या पर्यटकांच्या प्रवासाशी संबंधित सेवा येतात, तर आऊटबाउंडमध्ये भारतातून परदेशात जाणाऱ्या प्रवाशांच्या प्रवासाची व्यवस्था केली जाते. अनुभव आणि कॉन्टॅक्ट तयार झाल्यावर स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचाही पर्याय आहे.

तज्ज्ञांच्या मते भारतात या क्षेत्रातला सुरुवातीचा पगार सुमारे ३० हजार रुपये प्रतिमहिना असू शकतो. परदेशात काम केल्यास तो जवळपास १.५ लाख ते ३ लाख रुपये प्रतिमहिनापर्यंत असू शकतो. मात्र पगार देश, कंपनी आणि अनुभवानुसार वेगवेगळा असू शकतो.

ग्राहकांची गरज समजून घेणं आणि त्यांचं म्हणणं लक्षपूर्वक ऐकणं या कामात आवश्यक आहे. तज्ज्ञांच्या मते ज्यांना लवकर राग येतो किंवा जे वागण्यात खूप अहंकार बाळगतात, त्यांनी या क्षेत्रातल्या अडचणी समजून घेऊनच करिअर निवडावं. शांत स्वभाव, चांगलं कम्युनिकेशन स्किल आणि प्रत्येक गोष्ट सविस्तर प्लॅन करण्याची क्षमता इथे लागते.