MDR शुल्काला विरोध: 2 ऑक्टोबरला महाराष्ट्रातील 20 हजार व्यापारी UPI पेमेंट नाकारणार

महाराष्ट्रातील व्यापारी संघटनांनी 2 ऑक्टोबरला 'नो UPI डे' पाळण्याचा निर्णय घेतला आहे. UPI व्यवहारांवर लागू होणाऱ्या प्रस्तावित Merchant Discount Rate म्हणजेच MDR शुल्काला या आंदोलनातून विरोध केला जाणार आहे. महाराष्ट्र चेंबर ऑफ कॉमर्स, इंडस्ट्री अँड अ‍ॅग्रीकल्चर म्हणजेच MCCIAने दिलेल्या माहितीनुसार, राज्यातील सुमारे 20 हजार व्यापारी या आंदोलनात सहभागी होण्याची शक्यता आहे. आंदोलनात सहभागी झालेले दुकानदार त्या दिवशी UPIऐवजी रोख रक्कम स्वीकारण्याचा निर्णय घेऊ शकतात.

व्यापाऱ्यांचा विरोध हा UPI सेवेला नाही, तर 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या व्यापारी UPI व्यवहारांवर लागू होणाऱ्या 0.4 टक्के MDRला आहे. केंद्र सरकार आणि NPCIने दिलेल्या माहितीनुसार, ही नवीन व्यवस्था 15 ऑक्टोबर 2026 पासून लागू होणार आहे. 75,000 रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त रकमेच्या व्यवहारांसाठी MDRची कमाल मर्यादा 300 रुपये ठेवण्यात आली आहे. MCCIAचे अध्यक्ष रविंद्र मंगावे यांच्या म्हणण्यानुसार, या अतिरिक्त शुल्कामुळे विशेषतः लहान आणि मध्यम व्यापाऱ्यांच्या व्यवसायावरील खर्च वाढू शकतो, त्यामुळेच हे शुल्क मागे घेण्याची मागणी व्यापारी संघटनांकडून केली जात आहे.

'नो UPI डे'मध्ये सहभागी होणाऱ्या दुकानांमध्ये 2 ऑक्टोबरला UPI पेमेंट स्वीकारले जाणार नाही. त्यामुळे त्या दिवशी खरेदीला जाणाऱ्या ग्राहकांना रोख रक्कम किंवा इतर उपलब्ध पेमेंट पर्याय सोबत ठेवावे लागू शकतात. काही व्यापारी UPI QR कोड, स्कॅनर आणि साउंड बॉक्स काळ्या कापडाने झाकून निषेध नोंदवण्याची शक्यता आहे. मात्र याचा अर्थ संपूर्ण महाराष्ट्रात UPI सेवा बंद राहणार असा नाही. हे व्यापारी संघटनांनी पुकारलेले आंदोलन आहे आणि कोणते दुकान त्यात सहभागी होते यानुसार ग्राहकांना UPIची सुविधा मिळेल की नाही, हे बदलू शकते.

केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे की ग्राहकांकडून UPI पेमेंटसाठी MDR आकारला जाणार नाही. MDR हे व्यापारी आणि पेमेंट इकोसिस्टममधील शुल्क आहे. व्यक्ती-ते-व्यक्ती म्हणजेच P2P UPI व्यवहार कोणत्याही रकमेवर विनाशुल्क राहतील, तसेच 2,000 रुपयांपर्यंतचे व्यापारी व्यवहारही MDRपासून मुक्त राहतील. सरकारच्या माहितीनुसार सुमारे 96 टक्के P2M UPI व्यवहारांवर या शुल्काचा काहीही परिणाम होणार नाही.

UPI वरील प्रस्तावित MDRविरोधात महाराष्ट्रासह देशातील विविध व्यापारी संघटनांनी 2 ऑक्टोबरला 'नो UPI डे' पाळण्याचे आवाहन केले आहे. महाराष्ट्रात MCCIAसह अनेक व्यापारी संघटनांनी या आंदोलनाला पाठिंबा दिला आहे. ग्राहकांसाठी महत्त्वाची बाब म्हणजे UPI सेवा देशभर बंद होणार नाही, पण 2 ऑक्टोबरला आंदोलनात सहभागी झालेल्या व्यापाऱ्यांकडे UPI पेमेंटचा पर्याय उपलब्ध नसेल. त्यामुळे त्या दिवशी खरेदी करणाऱ्यांनी पेमेंटचा पर्यायी मार्ग आधीच तयार ठेवणे उपयुक्त ठरू शकते.

सप्टेंबरअखेरच्या बँकिंग घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवरही 'नो UPI डे'ची घोषणा महत्त्वाची मानली जात आहे. त्यामुळे ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला खरेदी किंवा इतर आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या ग्राहकांनी उपलब्ध पेमेंट पर्यायांची आधीच माहिती करून घेणे गरजेचे आहे. एकूणच, 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी महाराष्ट्रातील सुमारे 20 हजार व्यापारी 'नो UPI डे'त सहभागी होण्याची शक्यता असून, त्यांचा मुख्य मुद्दा 15 ऑक्टोबरपासून लागू होणाऱ्या प्रस्तावित MDRविरोधातील निषेध हाच आहे. त्यामुळे ग्राहकांनी UPI पूर्णपणे बंद राहणार असल्याचा गैरसमज न करता, जिथे खरेदी करणार आहेत तिथे त्या दिवशी कोणते पेमेंट पर्याय उपलब्ध असतील याची आधी खात्री करून घेणे महत्त्वाचे आहे.