कॉलेज आणि विद्यापीठांत मुलींची संख्या मुलांपेक्षा जास्त, प्रवेशात ४२.२ टक्के वाढ

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या 'ऑल इंडिया सर्वे ऑन हायर एज्युकेशन' (AISHE) च्या ताज्या अहवालात उच्च शिक्षणातील महिलांच्या प्रवेशात ४२.२ टक्क्यांची मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे. या अहवालातील आकडेवारीवरून कॉलेज आणि विद्यापीठांमध्ये आता मुलींची संख्या मुलांपेक्षा जास्त असल्याचे दिसते. देशातील मुली कोणत्याही क्षेत्रात मागे नाहीत, हेच यातून पुन्हा एकदा समोर आले आहे.

अहवालातील सर्वात लक्षवेधी आकडा म्हणजे जेंडर पॅरिटी इंडेक्स (GPI), जो १.०८ वर पोहोचला आहे. शिक्षणाच्या क्षेत्रात हा निर्देशांक १.० पेक्षा जास्त असेल, तर उच्च शिक्षणात मुलांच्या तुलनेत मुलींची संख्या अधिक आहे, असा त्याचा अर्थ होतो. विशेष म्हणजे, देशात सलग सातव्या वर्षी हा इंडेक्स १.० च्या पुढे राहिला आहे. मुलींच्या शिक्षणाकडे बघण्याचा समाजाचा दृष्टिकोन बदलला असून पालकही त्यांना पुढे नेण्यासाठी पूर्ण सहकार्य करत आहेत, असे यावरून दिसते.

संख्येच्या भाषेत बोलायचे तर, २०१४-१५ मध्ये उच्च शिक्षणात प्रवेश घेणाऱ्या मुलींची संख्या १.५७ कोटी होती. ती आता वाढून २.२४ कोटी या विक्रमी पातळीवर पोहोचली आहे. म्हणजेच गेल्या दहा वर्षांत जवळपास ६७ लाख नव्या मुलींनी कॉलेज आणि विद्यापीठांत प्रवेश घेतला. सध्या उच्च शिक्षणातील एकूण प्रवेशांमध्ये महिलांचा हिस्सा जवळपास ४९.७ टक्के आहे, आणि हा आतापर्यंतचा उच्चांक आहे.

ग्रॉस एनरोलमेंट रेशोच्या (GER) बाबतीतही मुलीच पुढे आहेत. १८ ते २३ वयोगटातील तरुणांमध्ये उच्च शिक्षणाचा एकूण GER ३० वर पोहोचला आहे. पण त्याची महिला आणि पुरुष अशी वेगवेगळी आकडेवारी बघितली, तर पुरुषांचा GER २८.९ टक्के आहे आणि महिलांचा ३१.२ टक्के नोंदवला गेला आहे. म्हणजेच कॉलेजमध्ये जाण्याच्या बाबतीत मुलांपेक्षा मुली जास्त उत्सुकता दाखवत आहेत.

विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित म्हणजेच STEM कोर्सेसमध्येही मुलींचा टक्का वेगाने वाढला आहे. देशात STEM कोर्सेसमधील एकूण प्रवेश १.०२ कोटींच्या पुढे गेले असून, त्यात एकट्या मुलींचा वाटा ४४ टक्के आहे. मुली आता फक्त शिक्षण घेत नाहीत, तर तांत्रिक आणि वैज्ञानिक क्षेत्रातही मजबूत भविष्याकडे वाटचाल करत आहेत, असे अहवालातून दिसते.

विद्यार्थिनींबरोबरच शिकवणाऱ्या महिलांच्या संख्येतही सुधारणा झाली आहे. अहवालानुसार देशातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये एकूण १७.३२ लाख शिक्षक काम करतात, त्यापैकी महिला शिक्षकांचा हिस्सा ४४.९ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. महिला फॅकल्टीची संख्या वाढल्याने कॉलेज परिसराचे वातावरण विद्यार्थिनींसाठी अधिक सुरक्षित, सहज आणि सर्वसमावेशक होत आहे. यामुळे पुढच्या काळात हा आलेख आणखी वर जाईल, अशी पूर्ण अपेक्षा आहे.