ग्रामीण भागात १२ वीपर्यंत पोहोचणाऱ्या मुली कमीच: दर १०० मुलांमागे फक्त ५९, युनेस्कोचा अहवाल

गेल्या २५ वर्षांत भारतातील शालेय शिक्षणात मुले आणि मुली यांच्यातील दरी कमी करण्याच्या दिशेने मोठी प्रगती झाली आहे. मात्र आजही ग्रामीण भागात मुलींसाठी १२ वीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण करणे हे मोठे आव्हान आहे, असे एका नव्या अहवालातून समोर आले आहे.

युनेस्कोच्या (UNESCO) अहवालानुसार, ग्रामीण भारतात उच्च माध्यमिक शिक्षण, म्हणजे ११ वी आणि १२ वी, पूर्ण करणाऱ्या दर १०० मुलांमागे मुलींची संख्या फक्त ५९ आहे. याउलट शहरी भागात शिक्षण पूर्ण करण्याच्या बाबतीत मुले आणि मुली जवळपास सारख्या पातळीवर पोहोचल्या आहेत.

हा अहवाल ३१ निम्न आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमधील लैंगिक असमानतेचा अभ्यास करतो. त्यात म्हटले आहे की, भारताने दीर्घ काळात मुलींच्या शिक्षणातील सुरुवातीच्या त्रुटी मोठ्या प्रमाणावर दूर केल्या आहेत. तरीही या प्रगतीचा फायदा सर्व घटकांपर्यंत सारख्या प्रमाणात पोहोचलेला नाही. आर्थिकदृष्ट्या मागास कुटुंबांमधील मुलींना अजूनही शिक्षण सुरू ठेवण्यात अडचणी येत आहेत.

भारताचा समायोजित जेंडर पॅरिटी इंडेक्स (GPI) एकूण ०.८९ नोंदवला गेला आहे. ग्रामीण भागात हा आकडा ०.५९ आहे, तर शहरी भागात तो १.० इतका आहे. याचा अर्थ ग्रामीण भागात १२ वीपर्यंत टिकून राहणाऱ्या मुलींचे प्रमाण आजही कमी आहे.

विशेषतः किशोरावस्था गाठल्यानंतर ग्रामीण भागातील मुलींनी शाळा सोडण्याचे प्रमाण चिंताजनक आहे. एएसईआर २०२४ च्या अहवालानुसार, १५ ते १६ वयोगटातील ८.१% मुली शाळेत नोंदणीकृत नव्हत्या. याशिवाय गरिबी आणि आर्थिक परिस्थितीमुळे मुले आणि मुलींच्या शिक्षणातील अंतर वाढताना दिसते.

लहान मुलांच्या प्राथमिक शिक्षणाबाबतही या अहवालात एक महत्त्वाची बाब समोर आली आहे. भारतात ५ वर्षे वयाची ५१% मुले थेट पहिल्या इयत्तेत प्रवेश घेत आहेत. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० च्या नियमांनुसार ही मुले कमी वयाची मानली जातात.

काही राज्यांमध्ये प्री-प्राइमरी स्तरावर परिस्थिती चांगली आहे. तरीही एकूणच ग्रामीण भागातील मुलींच्या शिक्षणाला चालना देण्यासाठी आणि त्यांनी उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करावे यासाठी अधिक धोरणात्मक प्रयत्नांची गरज आहे, असे अहवालात नमूद केले आहे.

थोडक्यात, गेल्या २५ वर्षांत शालेय शिक्षणातील दरी कमी झाली असली, तरी ग्रामीण भागात मुलींनी ११ वी आणि १२ वीपर्यंत शिक्षण पूर्ण करण्याचा प्रश्न कायम आहे. शहरी भागात मुले आणि मुली जवळपास सारख्या पातळीवर असताना, ग्रामीण भागात दर १०० मुलांमागे केवळ ५९ मुली हे शिक्षण पूर्ण करतात.