६८ वर्षीय रुग्णावर तोंडावाटे लेझर शस्त्रक्रिया, घशाचा कर्करोग काढून दुसऱ्या दिवशी घरी

हरियाणातील एका ६८ वर्षीय व्यक्तीला घशात सतत अस्वस्थ वाटत होते. हा त्रास कर्करोगाचा असेल अशी कल्पनाही त्यांना कदाचित नव्हती. पण तपासण्या केल्यावर घशाच्या खालच्या भागातील, म्हणजेच हायपोफॅरिंक्समधील कर्करोगाचे सुरुवातीच्या टप्प्यातील निदान झाले. हायपोफॅरिंक्स हा घशाचा भाग स्वरयंत्राच्या (लॅरिंक्स) मागे असतो.

जगातील अनेक भागांच्या तुलनेत भारतात हायपोफॅरिंजियल कर्करोगाचे प्रमाण तुलनेने जास्त आहे. तंबाखू आणि मद्यसेवन हे या कर्करोगाचे महत्त्वाचे जोखीम घटक आहेत.

अशा कर्करोगासाठी रेडिएशन थेरपी हा एक महत्त्वाचा उपचार पर्याय आहे. त्यासाठी रुग्णाला अनेक आठवडे, आठवड्यातून पाच दिवस कर्करोग उपचार केंद्रात जावे लागू शकते. काही वेळा रेडिएशन थेरपीसोबत केमोथेरपीही दिली जाते. या उपचारांचे लक्षणीय दुष्परिणामही होऊ शकतात.

या रुग्णासमोर उपचाराचा आणखी एक पर्याय ठेवण्यात आला. तो म्हणजे ट्रान्सओरल लेझर मायक्रोसर्जरी, म्हणजेच तोंडावाटे लेझरच्या मदतीने केली जाणारी सूक्ष्म शस्त्रक्रिया. हेड अँड नेक कॅन्सर इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (HNCII) येथील कन्सल्टंट सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. कनव कुमार यांनी ही माहिती दिली.

डॉ. कुमार यांनी सांगितल्यानुसार, ही कमीत कमी चिरफाड करून केली जाणारी शस्त्रक्रिया आहे. यात ऑपरेटिंग मायक्रोस्कोपच्या मदतीने तोंडावाटे कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) लेझर वापरला जातो. मायक्रोस्कोपमुळे गाठ मोठी आणि स्पष्ट दिसते. त्यामुळे आजूबाजूच्या सामान्य ऊती शक्य तितक्या सुरक्षित ठेवून गाठ अचूकपणे काढता येते.

स्वरयंत्र म्हणजे आवाज निर्माण करणारा भाग आणि हायपोफॅरिंक्समधील काही सुरुवातीच्या टप्प्यातील कर्करोगांत या तंत्रामुळे बोलणे आणि गिळणे यांसारख्या महत्त्वाच्या कार्यांवर लक्षणीय परिणाम न करता कर्करोग काढणे शक्य होऊ शकते, असेही त्यांनी सांगितले.

डॉ. कुमार यांच्या म्हणण्यानुसार या शस्त्रक्रियेचा एक व्यावहारिक फायदा आहे. योग्य रुग्णांची निवड केली, तर अनेक आठवडे रोज रुग्णालयात जाण्याची गरज टाळता येऊ शकते. एकाच शस्त्रक्रियेतून कर्करोगावर उपचार होऊ शकतात. उपचार केंद्रापासून दूर राहणाऱ्या किंवा काम आणि घरच्या जबाबदाऱ्यांमधून अनेक आठवडे वेळ काढता न येणाऱ्या रुग्णांसाठी हा पर्याय विशेषतः फायदेशीर ठरू शकतो.

ही शस्त्रक्रिया मानेवर बाहेरून चिरा न देता तोंडावाटे केली जाते. अनेक रुग्ण शस्त्रक्रियेनंतर लवकर अन्न खाण्यास सुरुवात करू शकतात. त्यांना दीर्घकाळ कृत्रिम पोषण किंवा श्वसनासाठी मदत लागेलच असे नाही. निवडक रुग्णांमध्ये कर्करोग पुन्हा उद्भवला, तर काही वेळा दुसऱ्यांदा लेझर शस्त्रक्रिया करून उपचार करता येतात. रेडिएशन थेरपीनंतर कर्करोग पुन्हा उद्भवल्यास उपचार जास्त गुंतागुंतीचे होऊ शकतात. कर्करोगाचे स्थान आणि त्याचा विस्तार पाहून काही रुग्णांना मोठ्या शस्त्रक्रियेचीही गरज पडू शकते.

मात्र ट्रान्सओरल लेझर मायक्रोसर्जरी घशाच्या किंवा स्वरयंत्राच्या प्रत्येक प्रकारच्या कर्करोगासाठी योग्य असेलच असे नाही. शस्त्रक्रिया की रेडिएशन थेरपी हे ठरवण्यापूर्वी गाठीचे स्वरूप आणि रुग्णाची स्थिती काळजीपूर्वक तपासावी लागते. या प्रक्रियेसाठी विशेष उपकरणे, ऑपरेटिंग मायक्रोस्कोप आणि या तंत्रात प्रशिक्षित, अनुभवी शल्यचिकित्सक लागतात. योग्य रुग्णांना हा उपचार देण्यासाठी आवश्यक सुविधा आणि तज्ज्ञता HNCII येथे उपलब्ध आहे.

या रुग्णाबद्दल डॉ. कनव कुमार म्हणाले, "या प्रकरणात मानेवर बाहेरून चिरा न देता तोंडावाटे कर्करोग काढण्यात आला. शस्त्रक्रियेनंतर रुग्णाला लवकरच अन्न खाणे शक्य झाले आणि शस्त्रक्रियेनंतर सुमारे २४ तासांनी, दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्यांना रुग्णालयातून घरी सोडण्यात आले. त्यानंतरच्या तपासण्यांमध्ये त्यांची प्रकृती चांगली असल्याचे दिसून आले."

या रुग्णासाठी या उपचाराचा अर्थ फक्त कर्करोग काढून टाकणे एवढाच नव्हता. बोलणे आणि गिळणे यांसारखी महत्त्वाची कार्ये शक्य तितकी जपणे आणि दैनंदिन जीवनात कमीत कमी व्यत्यय येऊ देता नेहमीच्या दिनचर्येकडे परतण्याची संधी मिळवून देणे हाही त्याचा भाग होता.