ठाण्यात ६६ वर्षीय महिलेच्या यकृतातील मोठी गाठ शस्त्रक्रियेने काढली, निरोगी भाग आधी वाढवला

ठाण्यातील किम्स हॉस्पिटल्समध्ये एका ६६ वर्षीय महिलेच्या यकृतातील मोठी गाठ यशस्वीपणे काढण्यात आली. ऑक्टोबर २०२६ मध्ये या महिलेच्या यकृताचा जवळपास ७५% भाग गाठीने व्यापल्याचे निदान झाले होते. शस्त्रक्रिया शक्य होती, पण त्यात मोठा धोका होता, कारण गाठ आणि बाधित भाग काढल्यानंतर फक्त सुमारे २५% निरोगी यकृत उरेल, असा डॉक्टरांचा अंदाज होता.

त्यामुळे लगेच शस्त्रक्रिया करण्याऐवजी किम्स हॉस्पिटल्स, ठाणे येथील कन्सल्टंट GI आणि HPB ऑन्कोसर्जन डॉ. सानिया पांड्रोवाला यांच्या नेतृत्वाखालील बहुविशेषज्ञ डॉक्टरांच्या पथकाने आधी शस्त्रक्रियेसाठी उपलब्ध असलेले निरोगी यकृत वाढवण्यावर लक्ष दिले. पुढील काही महिन्यांत शस्त्रक्रियेनंतर कार्यरत राहण्याची अपेक्षा असलेल्या यकृताचे प्रमाण (फ्युचर लिव्हर रेमनंट) सुमारे २५% वरून जवळपास ४५% पर्यंत वाढले. त्यामुळे यकृताचा मोठा भाग काढण्याची शस्त्रक्रिया करणे शक्य झाले.

या महिलेला दमा, उच्च रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित समस्याही होत्या. सुरुवातीला किम्स हॉस्पिटल्स, ठाणे येथील कन्सल्टंट मेडिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. जिनेश सिंहवी यांनी त्यांच्यावर इम्युनोथेरपी आणि टार्गेटेड थेरपी सुरू केली. त्याचवेळी व्हॅस्क्युलर अँड इंटरव्हेन्शनल रेडिओलॉजिस्ट डॉ. नीरज शेट्टी यांनी यकृताचे कार्यक्षम प्रमाण वाढवण्यासाठी विशेष प्रक्रिया केली. या प्रक्रियेत यकृताच्या आजारग्रस्त भागाकडे जाणारा रक्तप्रवाह वळवण्यात आला. त्यामुळे निरोगी भागाला जास्त रक्तपुरवठा झाला आणि त्याचा आकार हळूहळू वाढण्यास मदत झाली.

डॉ. पांड्रोवाला यांनी सांगितले, की गाठ इतकी मोठी असताना आव्हान फक्त कर्करोग काढण्याचे नव्हते. शस्त्रक्रियेनंतर शरीराचे कार्य सुरळीत राहावे यासाठी पुरेसे निरोगी यकृत शिल्लक राहील, याची खात्री करणेही महत्त्वाचे होते. म्हणून घाई न करता आम्ही उपचारांचे टप्प्याटप्प्याने नियोजन केले, असे त्यांनी सांगितले.

डॉ. नीरज शेट्टी यांनी प्रक्रियेबद्दल सांगितले, की यकृताची मोठी गाठ असल्यामुळे निरोगी यकृताचा फक्त छोटा भाग उरत असेल, तर लगेच गाठ काढणे सुरक्षित ठरेलच असे नाही. शस्त्रक्रियेपूर्वी निरोगी यकृताचे प्रमाण वाढवण्यासाठी रक्तप्रवाह निवडक पद्धतीने त्या भागाकडे वळवणे ही त्यांची भूमिका होती. पुढील काही महिन्यांत हे प्रमाण सुमारे २५% वरून जवळपास ४५% पर्यंत वाढले आणि नियोजित शस्त्रक्रियेसाठी यकृताचा अधिक पुरेसा कार्यक्षम भाग उपलब्ध झाला, असे ते म्हणाले.

या काळात रुग्णाचे वय आणि आधीपासून असलेल्या वैद्यकीय समस्या लक्षात घेऊन त्यांचे पोषण, शारीरिक तंदुरुस्ती आणि श्वसनाचे आरोग्य यावरही लक्ष ठेवण्यात आले. निरोगी यकृताचे प्रमाण पुरेसे वाढल्यानंतर त्यांना शस्त्रक्रियेसाठी योग्य ठरवण्यात आले. डॉ. पांड्रोवाला यांच्या पथकाने गाठीसह यकृताचा बाधित भाग काढण्याची शस्त्रक्रिया यशस्वीपणे केली.

शस्त्रक्रिया यशस्वी झाली आणि रुग्णाची प्रकृती चांगली सुधारली. त्यांना सुमारे १० दिवस रुग्णालयात ठेवण्यात आले. या काळात पोटात काही काळ द्रव साचण्याचा त्रास झाला, पण त्यावर यशस्वी उपचार करण्यात आले. त्यानंतरच्या नियमित तपासण्यांमध्येही त्यांची प्रकृती चांगली आहे.

डॉक्टरांच्या मते, हे प्रकरण यकृताच्या आजारांशी संबंधित बदलत्या प्रवृत्तीकडेही बोट दाखवते. पूर्वी यकृताचा कर्करोग हेपेटायटिस आणि मद्यसेवनाशी संबंधित यकृताच्या आजारांशी जोडला जात असे. आता लठ्ठपणा, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि फॅटी लिव्हर यांसारख्या चयापचयाशी संबंधित समस्या महत्त्वाचे जोखीम घटक म्हणून अधिकाधिक समोर येत आहेत.

डॉ. पांड्रोवाला यांनी सांगितले, की नियमित तपासण्यांदरम्यान केलेल्या स्कॅनमध्ये फॅटी लिव्हरचा त्रास अनेकदा योगायोगाने आढळतो. सुरुवातीच्या टप्प्यात त्याची लक्षणे दिसतीलच असे नाही. काही व्यक्तींमध्ये हा त्रास वाढून यकृताचे गंभीर नुकसान होऊ शकते आणि काही प्रकरणांमध्ये यकृताच्या कर्करोगाचा धोकाही वाढू शकतो. वजन, मधुमेह आणि इतर चयापचयाशी संबंधित समस्या नियंत्रणात ठेवणे आणि योग्य वैद्यकीय देखरेख घेणे यामुळे आजाराची प्रगती होण्याचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते, असे त्या म्हणाल्या.

मोठी गाठ काढल्यानंतर यकृताचा पुरेसा कार्यक्षम भाग उरणे कठीण असलेल्या रुग्णांमध्ये टप्प्याटप्प्याने उपचार आणि शस्त्रक्रियेपूर्वी यकृताचे कार्यक्षम प्रमाण वाढवण्याचे नियोजन किती महत्त्वाचे आहे, हे या प्रकरणातून अधोरेखित होते.