मुंबईत तापानंतरही पांढऱ्या पेशी कमीच राहिल्या, बोन मॅरो तपासणीत दुर्मिळ रक्ताचा कॅन्सर सापडला

मुंबईत चाळीशीतल्या एका माणसाला ताप आला आणि त्याच्यासोबत खूप अशक्तपणाही आला. तो डॉक्टरांकडे गेला, औषध घेतलं आणि ताप उतरला. सगळं ठीक झालं असंच सगळ्यांना वाटलं. पण त्याच्या रक्ताच्या तपासणीत एक गोष्ट वारंवार बिघडलेली दिसत होती आणि तिथूनच पुढचा उलगडा सुरू झाला.

त्याच्या रक्तातल्या पांढऱ्या पेशी खूप कमी होत्या. साधारणपणे या पेशी ४००० ते ११००० इतक्या असतात, पण त्याच्या रक्तात त्या फक्त २००० ते ३००० च होत्या. ताप गेल्यानंतरही त्या वाढल्या नाहीत.

सुरुवातीला डॉक्टरांनाही तापामुळे असं झालं असावं असं वाटलं, कारण तापानंतर पांढऱ्या पेशी कमी होणं तसं नेहमी दिसतं. पण या रुग्णाचं चित्र थोडं वेगळं होतं. त्याचं हिमोग्लोबिन ठीक होतं आणि प्लेटलेट्सही ठीक होत्या. फक्त पांढऱ्या पेशीच कमी होत्या आणि काही केल्या वाढत नव्हत्या.

वोक्हार्ट हॉस्पिटल, मुंबई सेंट्रल इथले कॅन्सर तज्ज्ञ डॉ. प्रीतम कुमार जैन यांना यामागे नुसता ताप नसावा, काही तरी वेगळं असावं असं वाटलं. म्हणून त्यांनी बोन मॅरो तपासणी करायला सांगितली. बोन मॅरो म्हणजे हाडाच्या आतला भाग, जिथे रक्त तयार होतं.

बोन मॅरो तपासल्यावर त्यात खूप सारख्या खराब आणि कच्च्या पेशी दिसल्या. त्यांना ब्लास्ट सेल्स म्हणतात. आणखी खोलात जाऊन तपासणी केल्यावर त्या माणसाला Acute Promyelocytic Leukaemia, म्हणजेच APL, हा रक्ताचा कॅन्सर असल्याचं समोर आलं. हा AML नावाच्या कॅन्सरचाच एक दुर्मिळ प्रकार आहे.

डॉ. जैन म्हणाले, "सुरुवातीला काहीच वाटलं नाही. ताप गेला होता, बाकी रिपोर्ट नॉर्मल होते. पण फक्त पांढऱ्या पेशी कमीच राहत होत्या. तीच गोष्ट आम्हाला महत्वाची वाटली. आम्ही त्याकडे दुर्लक्ष केलं नाही आणि बोन मॅरो तपासलं, त्यामुळे आजार लवकर कळला."

उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांच्या माहितीनुसार, या कॅन्सरमध्ये सगळ्यात मोठा धोका रक्तस्राव होण्याचा किंवा रक्ताच्या गाठी होण्याचा असतो. उपचाराला उशीर झाला असता तर रुग्णाच्या जीवाला धोका होता, पण निदान वेळेत झालं.

डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे या कॅन्सरचा उपचार इतर कॅन्सरपेक्षा वेगळा असतो. यात कच्च्या पेशींना पिकवण्यासाठी औषधं दिली जातात आणि त्यामुळे त्या पेशी आपोआप मरतात. या रुग्णावर ATRA आणि आर्सेनिक या औषधांनी उपचार सुरू करण्यात आले.

तो जवळपास एक महिना हॉस्पिटलमध्ये होता. औषधांचा त्याला चांगला फायदा झाला. त्याच्या शरीरातल्या खराब पेशी पूर्णपणे गेल्या आणि आजार कंट्रोलमध्ये आला. या पूर्ण उपचारात त्याला रक्त द्यावं लागलं नाही, हीही चांगली गोष्ट ठरली.

डॉ. जैन म्हणाले, "APL हा असा कॅन्सर आहे ज्यात लवकर निदान खूप महत्वाचं आहे. आम्ही मोठी गडबड होण्याआधीच आजार पकडला. उपचाराला चांगला प्रतिसाद मिळाला. आता तो घरी गेला आहे आणि रोजचं काम करतोय. फक्त फॉलोअपसाठी येतो."