सुपारी, पान, गुटख्यामुळे तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका; आतील बदल दिसताच डॉक्टरांकडे जा

सुपारी, पान किंवा गुटखा खाण्याची सवय अनेकांना किरकोळ वाटते. मात्र या सवयींमुळे तोंडाच्या आतील भागाला हळूहळू नुकसान होऊ शकते, असे मुंबईतील एसएसओ कॅन्सर हॉस्पिटलचे हेड अँड नेक कॅन्सर सर्जन डॉ. अमित चक्रवर्ती यांनी सविस्तर माहिती देताना सांगितले आहे.

सुरुवातीला तोंडात जळजळ होणे, पांढरे किंवा लाल चट्टे दिसणे आणि तोंड उघडायला त्रास होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. या बदलांकडे वेळेवर लक्ष दिले नाही, तर पुढे तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. म्हणून अशी लक्षणे दिसली तर दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे, असे डॉ. चक्रवर्ती यांनी म्हटले आहे.

सुपारी खाणेही आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते, असे डॉ. चक्रवर्ती यांच्या माहितीत म्हटले आहे. नियमित सुपारी चघळल्याने तोंडाच्या आतील नाजूक त्वचेला त्रास होतो आणि पेशींमध्ये असामान्य बदल घडवणाऱ्या घटकांचा संपर्क येतो. त्यात तंबाखूची भर पडली तर कर्करोगाचा धोका आणखी वाढतो, कारण तंबाखूमध्ये कर्करोगाला कारणीभूत ठरणारी अनेक रसायने असतात.

तोंडात जखम किंवा गाठ दिसत नाही म्हणजे काही गंभीर नसेल, असा अनेकांचा गैरसमज असतो. पण सुपारी, पान किंवा गुटखा सतत खाल्ल्यामुळे कर्करोगाची स्पष्ट लक्षणे दिसण्यापूर्वीच तोंडाच्या आतील आवरणात अंतर्गत बदल होऊ शकतात, असे डॉ. चक्रवर्ती यांनी सांगितले. काही बदलांमुळे पुढे कर्करोग होण्याचा धोका वाढू शकतो. अशा स्थितींना कर्करोगापूर्वीची अवस्था किंवा कर्करोगाचा धोका वाढवणारे विकार म्हटले जाते.

सुपारी खाण्याशी संबंधित एक महत्त्वाचा विकार म्हणजे ओरल सबम्युकस फायब्रोसिस, असे त्यांनी नमूद केले. या विकारात गालाच्या आतील भागातील ऊती हळूहळू कडक होतात आणि त्यांची लवचिकता कमी होते. त्यामुळे आतल्या बाजूला तंतुमय पट्टे तयार होऊ लागतात. सुरुवातीला तिखट खाल्ल्यावर तोंडात जळजळ होणे, गालांच्या आतल्या भागात ताण जाणवणे किंवा तोंड पूर्ण उघडता न येणे ही लक्षणे दिसू शकतात. कालांतराने तोंड उघडण्याची क्षमता आणखी कमी होऊ शकते. ही लक्षणे सुपारीमुळे होणारा नेहमीचा त्रास समजून सोडून देऊ नयेत, असे डॉ. चक्रवर्ती म्हणतात.

तोंडाच्या आतील भागात पांढरा चट्टा दिसला तर तो ल्युकोप्लाकिया या विकाराचे लक्षण असू शकतो. हा डाग इतर कारणांमुळे आलेला नाही, हे तपासणीत स्पष्ट झाल्यानंतरच या स्थितीचे निदान केले जाते. काही पांढऱ्या डागांमध्ये पेशींमध्ये असामान्य बदल आढळू शकतात. तसेच तोंडात दिसणारे लाल चट्टेही महत्त्वाचे असतात; या स्थितीला एरिथ्रोप्लाकिया म्हणतात. अशा काही चट्ट्यांमध्ये कर्करोगपूर्व बदल आढळण्याची शक्यता जास्त असल्याने त्यांची तातडीने तपासणी करणे आवश्यक असते, असे डॉ. चक्रवर्ती यांनी सांगितले.

तोंडात जखम होणे, पांढरे किंवा लाल चट्टे दिसणे, सतत जळजळ होणे, विनाकारण रक्त येणे, गाठ जाणवणे किंवा तोंड उघडायला त्रास होणे ही लक्षणे सामान्य समजून सोडू नयेत, असे ते म्हणतात. विशेषतः सुपारी, पान किंवा गुटखा खाण्याची सवय असलेल्यांनी जास्त सतर्क राहावे. तोंडाच्या आतील भागातला कोणताही असामान्य बदल दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ राहिला, तर डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्यावी. तपासणीत संशयास्पद भाग आढळला तर पुढील चाचण्या किंवा बायोप्सी करण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो. वेळेत निदान झाले तर त्या भागावर लक्ष ठेवणे, आवश्यक तपासण्या करणे आणि योग्य उपचार सुरू करणे शक्य होते.

तंबाखू बंद केली म्हणजे तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका पूर्णपणे टळतो, असे नाही, असे डॉ. चक्रवर्ती यांनी स्पष्ट केले. सुपारी खाण्याची सवय सुरू राहिली तर तोंडाच्या आतील ऊतींना नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे सुपारी, पान आणि गुटखा बंद करणे तसेच तंबाखूपासून दूर राहणे गरजेचे आहे. तोंडाच्या कर्करोगाचा धोका असलेल्यांनी वेदना होण्याची किंवा स्पष्ट गाठ दिसण्याची वाट पाहू नये. सुरुवातीचे बदल ओळखणे, वेळेवर डॉक्टरांकडून तपासणी करणे आणि सुपारी, पान व गुटख्याची सवय सोडणे हे धोका कमी करण्यासाठीचे महत्त्वाचे पाऊल आहे, असे त्यांच्या माहितीत म्हटले आहे.