कॅन्सर रुग्णांना दिलासा: PET-CT स्कॅन आता फुले जनआरोग्य व आयुष्मान भारत योजनेत

कर्करोगाचे अचूक निदान करणे, आजार कुठल्या टप्प्यावर आहे हे ठरवणे आणि उपचारांचा काय परिणाम झाला हे तपासणे, यासाठी महत्त्वाची असलेली PET-CT स्कॅन ही तपासणी आता सरकारी योजनेतून मिळणार आहे. महाराष्ट्र शासनाने महात्मा ज्योतिराव फुले जनआरोग्य योजना आणि आयुष्मान भारत-प्रधानमंत्री जनआरोग्य योजनेअंतर्गत ही तपासणी उपलब्ध करून देण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे कॅन्सरच्या रुग्णांना ही महागडी तपासणी स्वतःच्या खिशातून करावी लागणार नाही, असे सांगण्यात आले आहे.

सार्वजनिक आरोग्य विभागाने यासंबंधीचा शासन निर्णय जारी केला आहे. या निर्णयानुसार कर्करोगावरील 63 उपचारांच्या पॅकेजमध्ये PET-CT तपासणीचा "अतिरिक्त निदान प्रक्रिया" (Add-on Diagnostic Procedure) म्हणून समावेश झाला आहे. यापूर्वी ही सुविधा 44 उपचार पॅकेजमध्ये होती, म्हणजे अशा पॅकेजची संख्या आता वाढली आहे. त्याचबरोबर निवडक 13 प्रकारच्या कर्करोग उपचारांसाठी ही तपासणी "स्वतंत्र निदान प्रक्रिया" (Regular/Primary Procedure) म्हणून मान्य करण्यात आली आहे. वैद्यकीयदृष्ट्या उपयुक्तता निश्चित झाल्यानंतरच या 13 प्रकारांची निवड झाली आहे.

तपासणीचा खर्च जास्त असल्यामुळे अनेक रुग्ण PET-CT पुढे ढकलत होते किंवा टाळत होते. त्यामुळे आजाराचे स्वरूप समजायला आणि वेळेत उपचारांचे नियोजन करायला उशीर होत होता. ही अडचण लक्षात घेऊन नागरिक आणि संलग्न रुग्णालये या तपासणीचा योजनेत समावेश करण्याची मागणी करत होती. त्या मागणीनुसार सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांच्या सूचनेवरून एक स्वतंत्र अभ्यास समिती स्थापन करण्यात आली होती. या समितीच्या शिफारशींचा विचार करून शासनाने हा निर्णय घेतला आहे.

तपासणीचे दरही ठरवण्यात आले आहेत. संपूर्ण शरीरासाठी (Whole Body) Rs २०,४००, मेंदूसाठी (Brain) Rs १४,६५०, गॅलियम-६८ (Gallium 68) साठी Rs १५,००० आणि हृदयासाठी (Cardiac) Rs ९,४०० असा दर निश्चित केला आहे. रुग्णालयांना शासन निर्णयात नमूद केलेल्या अटींचे काटेकोर पालन करावे लागणार आहे.

या अटींनुसार संबंधित तज्ज्ञ डॉक्टरांनी तपासणीची वैद्यकीय गरज प्रमाणित करणे बंधनकारक आहे. अंगीकृत रुग्णालयात आवश्यक तांत्रिक सुविधा, उपकरणे, पात्र मनुष्यबळ आणि स्वतःचे PET-CT केंद्र (In-house PET-CT Centre) असले पाहिजे. तपासणीपूर्वी पूर्वमान्यता घेणे आणि आवश्यक वैद्यकीय कागदपत्रे सादर करणेही बंधनकारक असेल. निर्णयाची प्रभावी अंमलबजावणी व्हावी म्हणून राज्य आरोग्य हमी सोसायटीला राष्ट्रीय आरोग्य प्राधिकरणाच्या TMS 2.0 प्रणालीत आवश्यक बदल करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

आरोग्यमंत्री आबिटकर यांनी सांगितले की, यामुळे कर्करोगावरील उपचार अधिक सुलभ होतील आणि योग्य वेळी होतील. रुग्णांवरचा महागड्या तपासणीचा आर्थिक भार कमी होण्यास मदत होईल, असेही त्यांनी म्हटले. गरजू नागरिकांना या योजनांमधून PET-CT सुविधा मिळाल्याने रुग्णांचे अचूक आणि योग्य टप्प्यावर निदान होईल आणि उपचारांचे नियोजनही वेळेत करता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. ही तपासणी योजनेत समाविष्ट करणे हा राज्य शासनाच्या कॅन्सरविरोधी लढ्यातील महत्त्वाचा टप्पा ठरेल, असेही आरोग्यमंत्र्यांनी म्हटले आहे.