मक्केत दोन बांगलादेशींना मृत्युदंड; ढाकाने सौदीला पत्र लिहून सहा प्रश्न विचारले

सौदी अरेबियात दोन बांगलादेशी नागरिकांना मृत्युदंड दिल्याचे प्रकरण आता आंतरराष्ट्रीय आणि राजनैतिक पातळीवर गाजत आहे. मक्का प्रांतात ही घटना घडली. १४ ऑक्टोबर रोजी नझरुल इस्लाम अब्दुल बशीर आणि स्वीटी अख्तर यांना ही शिक्षा देण्यात आली. त्यापूर्वी कोणतीही कल्पना दिली गेली नव्हती आणि नेमका कोणता गुन्हा होता, तेही सांगितले गेले नाही. सौदी प्रशासनाने ठेवलेल्या या गुप्ततेमुळे ढाका म्हणजेच बांगलादेश सरकार खूप नाराज आहे.

या अचानक झालेल्या कारवाईनंतर बांगलादेश सरकारने सौदी अरेबियाला औपचारिक राजनैतिक पत्र पाठवले असून त्यात एकूण सहा गंभीर प्रश्न विचारले आहेत. बांगलादेशचे जेद्दाह येथील महावाणिज्यदूत मोहम्मद सखावत हुसेन यांनी १९ ऑक्टोबर रोजी सौदी परराष्ट्र मंत्रालयाच्या मक्का शाखेचे महासंचालक फरीद बिन साद अल-शेहरी यांना भेटून हे पत्र त्यांच्याकडे दिले. दोघांना नेमक्या कोणत्या आरोपाखाली आणि कशा पद्धतीने फाशी दिली, याची स्पष्ट माहिती सौदीकडून अजूनही मिळालेली नाही. म्हणूनच बांगलादेशने तातडीने अधिकृत उत्तर आणि न्यायालयाच्या निर्णयाची प्रत मागितली आहे.

पत्रातले प्रश्न थोडक्यात असे आहेत. पहिला, नझरुल इस्लाम आणि स्वीटी अख्तर यांनी नेमका कोणता गुन्हा केला होता, आणि ती घटना कधी व मक्का परिसरात कुठे घडली? दुसरा, त्यांच्याविरुद्ध अधिकृत तक्रार कधी नोंदवली गेली आणि सौदी पोलीसांनी त्यांना प्रत्यक्षात कधी ताब्यात घेतले? तिसरा, संबंधित सौदी न्यायालयाने दिलेल्या अंतिम निकालाची अधिकृत आणि प्रमाणित प्रत बांगलादेश दूतावासाला द्यावी.

चौथा प्रश्न शिक्षेच्या पद्धतीबद्दल आहे. सौदीच्या परंपरेनुसार सार्वजनिक चौकात तलवारीने शिरच्छेद करण्यात आला, की दुसऱ्या कुठल्या पद्धतीने शिक्षा अमलात आणली, असे ढाकाने विचारले आहे. पाचवा, दोन्ही मृतदेह सध्या कुठे ठेवले आहेत, ते कुटुंबीयांकडे बांगलादेशात पाठवले जाणार आहेत की सौदी अरेबियातच दफन होणार आहेत? सहावा, तपास आणि न्यायालयातील सुनावणीच्या वेळी या दोघांना स्वतःची बाजू मांडण्यासाठी वकील किंवा इतर कायदेशीर मदत देण्यात आली होती का?

सौदीच्या गृह मंत्रालयाने जारी केलेल्या अधिकृत वक्तव्यात, या दोघांनी मक्का येथील एका मशिदीत 'अनैतिक कृत्य' केल्याचा ठपका ठेवला आहे. सौदी कायद्यानुसार न्यायाधीशांनी आपला विवेकाधिकार (Ta'zir, तझीर) वापरून ही कठोर शिक्षा सुनावली. पण सप्टेंबर महिन्यात बांगलादेशला कैद्यांची जी यादी मिळाली होती, तिच्यात नझरुलवर माहिती तंत्रज्ञान म्हणजेच सायबर गुन्ह्याचा आणि स्वीटीवर व्यभिचाराचा (Adultery) आरोप नोंदवलेला होता. त्या यादीत कुठेही मृत्युदंड सुनावल्याचा किंवा न्यायाधिकरणाचा अंतिम निर्णय झाल्याचा उल्लेख नव्हता.

दोघेही सौदीत स्वच्छता कर्मचारी म्हणून काम करत होते. त्यांच्या कुटुंबीयांच्या म्हणण्यानुसार कामाच्या ठिकाणी झालेल्या वादातून त्यांना अडकवण्यात आले. त्यांच्यात कोणतेही वैवाहिक किंवा अनैतिक संबंध नव्हते, असाही कुटुंबीयांचा दावा आहे.

या प्रकरणावरून बांगलादेशात परराष्ट्र मंत्रालयावरही जोरदार टीका होत आहे. परराष्ट्र व्यवहार राज्यमंत्री हुमायून कबीर यांनी ही घटना अत्यंत निराशाजनक असल्याचे म्हटले आहे. दुसरीकडे, सौदीच्या वेगवेगळ्या तुरुंगात २,४०० हून अधिक बांगलादेशी नागरिक आहेत, तरीही आपल्या नागरिकांना कायदेशीर संरक्षण देण्यात बांगलादेश दूतावास अपयशी ठरला, असा आरोप मानवाधिकार संघटना करत आहेत.

परदेशात आपल्या नागरिकांवर झालेला अन्याय आणि गुपचूप दिलेली फाशी यांच्या विरोधात ढाकाने घेतलेली ही आक्रमक भूमिका सौदी आणि बांगलादेश यांच्यातील संबंधांमध्ये तणाव निर्माण करू शकते. आता सौदी अरेबिया या सहा प्रश्नांवर काय अधिकृत खुलासा करतो, याकडे सगळ्या जगाचे लक्ष लागले आहे.