२४ ऑक्टोबर १९४५ ला स्थापन झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांचा वर्धापनदिन, आता १९३ देश सदस्य

दरवर्षी २४ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात संयुक्त राष्ट्र दिन म्हणून मोठ्या उत्साहाने साजरा होतो. संयुक्त राष्ट्र संघटना (UNO) २४ ऑक्टोबर १९४५ रोजी अधिकृतपणे अस्तित्वात आली, त्याचीच ही आठवण आहे. जागतिक शांतता आणि मानवी हक्कांच्या जपणुकीसाठी काम करणाऱ्या या संघटनेचा वर्धापनदिन म्हणून जगभर हा दिवस पाळला जातो.

त्यामागची पार्श्वभूमी दुसऱ्या महायुद्धाची आहे. त्या युद्धाने अख्खे जग होरपळून निघाले होते. अब्जावधीचे नुकसान झाले, हजारो निरपराध लोकांचे प्राण गेले आणि वेगवेगळ्या देशांमधला अविश्वास वाढला होता. माणूस संकटात सापडला होता.

असा विनाश पुन्हा होऊ नये आणि तिसरे महायुद्ध कधीच घडू नये, म्हणून जगातील नेते एकत्र आले. देशादेशांमधले मतभेद आणि वाद युद्धाने नव्हे, तर शांततेने बोलून सुटावेत, हा त्यांचा मुख्य हेतू होता. त्यातूनच संयुक्त राष्ट्रांची पायाभरणी झाली. जगाला संकटातून बाहेर काढून भविष्य सुरक्षित करणे, हेच या संघटनेमागचे मूळ कारण होते.

सुरुवातीला अगदी थोड्या देशांपासून सुरू झालेला हा प्रवास आता १९३ सदस्य देशांपर्यंत येऊन पोहोचला आहे. आज संयुक्त राष्ट्र म्हणजे फक्त युद्धाच्या काळात मध्यस्थी करणारे व्यासपीठ राहिलेले नाही. गरिबी हटवणे, हवामान बदल, स्त्री-पुरुष असमानता, आरोग्याचे प्रश्न आणि दहशतवाद अशा गंभीर जागतिक आव्हानांवर उपाय शोधण्याचे ते एक महत्त्वाचे व्यासपीठ झाले आहे. पृथ्वीवरच्या प्रत्येक माणसाला सुरक्षित, सन्मानाचे आणि न्याय्य आयुष्य जगता यावे, यासाठी ही संघटना सतत प्रयत्न करत असते.

या दिवसाचे निमित्त साधून सर्व सदस्य देशांमध्ये वेगवेगळे कार्यक्रम घेतले जातात. शांतता मार्च, चर्चासत्रे, शैक्षणिक कार्यक्रम तसेच जागतिक विषयांवरील निबंध स्पर्धा किंवा चित्रकला स्पर्धा हे त्यात प्रामुख्याने असतात. यातून तरुण पिढीला जागतिक शांतता, सहकार्य आणि मानवी हक्कांचे महत्त्व समजावून सांगितले जाते.

आजच्या काळात अनेक देशांमध्ये तणावाचे वातावरण तयार होते. अशा वेळी हा दिवस एकता, सर्वांना सामावून घेण्याची वृत्ती आणि जागतिक बंधुभाव स्वीकारण्याचा मोलाचा संदेश देतो.

देशादेशांतील संघर्षांवर शांततेचा मार्ग शोधण्यासोबतच नैसर्गिक आपत्ती किंवा महामारीच्या वेळी बाधित देशांना तातडीची मानवतावादी मदत पोहोचवण्याचे कामही संयुक्त राष्ट्र आणि त्यांच्याशी जोडलेल्या संस्था करतात. युनिसेफ, जागतिक आरोग्य संघटना आणि युनेस्को ही त्याची उदाहरणे आहेत. म्हणूनच २४ ऑक्टोबर हा फक्त एका संघटनेचा वर्धापनदिन नाही, तर मानवजातीच्या भविष्यासाठी आणि शांततेसाठी बांधील राहण्याचा संकल्प दिन आहे.