QS आशिया क्रमवारीत भारताचा डंका: संशोधनात IISc बंगळुरू आशियात पहिले, पीएचडी शिक्षकांतही भारत पुढे

उच्च शिक्षण आणि संशोधनाच्या क्षेत्रात भारताने पुन्हा एकदा आपले मजबूत स्थान निर्माण केले आहे. ३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी QS वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंग एशिया २०२७ ही यादी जाहीर झाली. या यादीत भारतातील एकूण ३२५ विद्यापीठांना जागा मिळाली आहे. विद्यापीठांच्या संख्येच्या बाबतीत भारत आशियात दुसऱ्या स्थानावर आहे.

गेल्या वर्षी या क्रमवारीत भारताच्या २९४ संस्था होत्या. यंदा ३४ नव्या संस्थांनी या यादीत आपली जागा निर्माण केली आहे. विशेष म्हणजे, संशोधन पेपर प्रसिद्ध करणे आणि पीएचडी असलेले शिक्षक या दोन बाबतींत भारतीय विद्यापीठांची कामगिरी अतिशय चांगली राहिली आहे.

संशोधनाच्या क्षेत्रात भारताचा नवा विक्रम झाला आहे. प्रति फॅकल्टी संशोधन पेपर प्रसिद्ध करण्याच्या बाबतीत भारत आशियात सर्वात पुढे आहे. या गटात भारताची २७ विद्यापीठे आशियातील पहिल्या ५० मध्ये आहेत. तसेच पाच भारतीय संस्थांनी पहिल्या १० मध्ये स्थान मिळवले आहे.

या पाच संस्थांचा क्रम असा आहे: IISc बंगळुरू पहिल्या स्थानावर, IIT मद्रास तिसऱ्या, IIT दिल्ली सातव्या, IIT रुरकी आठव्या आणि IIT रोपड नवव्या स्थानावर. म्हणजेच या गटात IISc बंगळुरूने संपूर्ण आशियात पहिले स्थान मिळवले आहे. हे प्रदर्शन पाहता भारतीय संस्थांमधील संशोधनाची आणि नव्या विषयांवर काम करण्याची क्षमता सतत मजबूत होत आहे, असे दिसते.

संशोधनासोबतच पीएचडी पदवी असलेल्या शिक्षकांच्या बाबतीतही भारताने उत्तम कामगिरी केली आहे. QS च्या अहवालानुसार, या गटात भारताची १५ विद्यापीठे आशियात संयुक्तपणे पहिल्या स्थानावर आहेत. तसेच या निकषाच्या पहिल्या १०० मध्ये ४७ भारतीय संस्थांना स्थान मिळाले आहे.

कोणत्याही विद्यापीठात पात्र आणि अनुभवी शिक्षक असले की शिक्षणाचा दर्जा सुधारतो आणि संशोधनही अधिक चांगले होते. त्यामुळे या गटातील भारताची कामगिरी उच्च शिक्षण क्षेत्रातील एक महत्त्वाची उपलब्धी मानली जात आहे.

आता एकूण क्रमवारीकडे पाहू. या क्रमवारीत IIT दिल्ली ही भारतातील सर्वोत्तम कामगिरी करणारी संस्था आहे. तिला आशियात ६६ वे स्थान मिळाले आहे. त्यानंतर IISc बंगळुरू ७९ व्या, IIT बॉम्बे ८३ व्या, IIT मद्रास ८५ व्या, IIT खरगपूर ९० व्या आणि IIT कानपूर ९७ व्या स्थानावर आहेत. म्हणजेच संशोधनाच्या काही मानदंडांवर भारत आघाडीवर आहे.