IIT की NIT? फी, प्रवेश आणि प्लेसमेंटमध्ये नेमका काय फरक आहे

दरवर्षी लाखो तरुण देशातील आघाडीच्या इंजिनिअरिंग संस्थांमध्ये, म्हणजे IIT (भारतीय तंत्रज्ञान संस्था) किंवा NIT (राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्था) मध्ये प्रवेश मिळवण्याचे स्वप्न पाहतात. जेईई मेन आणि जेईई ॲडव्हान्सची तयारी करताना विद्यार्थ्यांच्या आणि पालकांच्या मनात काही प्रश्न नेहमी येतात. या दोन्ही संस्था सरकारी आहेत का, दोघांच्या फीमध्ये किती फरक आहे आणि नोकरीच्या चांगल्या संधी, म्हणजे प्लेसमेंट, कुठे जास्त मिळते, असे ते प्रश्न आहेत.

JEE 2027 ची तयारी करणाऱ्यांनी परीक्षेआधी IIT आणि NIT मधला फरक नीट समजून घेणे गरजेचे आहे. शिक्षणाची पद्धत, वार्षिक खर्च, सरकारी सवलती आणि कॅम्पस प्लेसमेंटचे आकडे, या सगळ्यात दोन्ही संस्थांत बारीक फरक आहेत.

IIT आणि NIT या दोन्ही संस्था भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील स्वायत्त (Autonomous) आणि केंद्र सरकारकडून निधी मिळणाऱ्या (Centrally Funded) संस्था आहेत. देशात त्यांना 'राष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्था' (Institutes of National Importance) असा दर्जा आहे.

IIT ची स्थापना १९५० च्या दशकात सुरू झाली. तिथे प्रवेश हवा असेल तर जेईई मेन पास झाल्यावर जेईई ॲडव्हान्समध्येही चांगली रँक मिळवावी लागते. NIT ना आधी रिजनल इंजिनिअरिंग कॉलेज (REC) म्हणत होते, नंतर त्यांना NIT चा दर्जा मिळाला. NIT मधला प्रवेश जेईई मेनची मेरीट लिस्ट आणि ऑल इंडिया रँकवर ठरतो.

फीच्या बाबतीत दोन्ही संस्थांच्या एकूण खर्चात फार मोठा फरक नाही. IIT मध्ये ४ वर्षांच्या B.Tech साठी ट्यूशन फी, हॉस्टेल आणि इतर खर्च धरून साधारण ८ लाख ते १२ लाख रुपये लागतात. NIT मध्ये ४ वर्षांचा एकूण खर्च साधारण ५ लाख ते ८ लाख रुपयांच्या आसपास येतो.

सवलतींबद्दल सांगायचे तर जनरल, EWS किंवा OBC-NCL प्रवर्गातील विद्यार्थ्याच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा कमी असेल, तर IIT आणि NIT या दोन्हीकडे ट्यूशन फी १००% माफ होते. ज्या कुटुंबांचे वार्षिक उत्पन्न १ ते ५ लाख रुपये आहे, त्यांच्या मुला-मुलींना ट्यूशन फीमध्ये २/३ (सुमारे ६६.६%) सूट मिळते. SC, ST आणि दिव्यांग (PwD) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी ट्यूशन फी पूर्णपणे शून्य असते.

आता प्लेसमेंट आणि परदेशातील नोकऱ्यांचा विषय. यात NIT च्या तुलनेत IIT चे पारडे थोडे जड दिसते. IIT बॉम्बे, दिल्ली, कानपूर, खडकपूर यांसारख्या देशातील आघाडीच्या आणि जुन्या IIT मध्ये सरासरी वार्षिक पॅकेज २० लाख ते ३० लाख रुपयांच्या दरम्यान असते. तिथे Google, Microsoft, Apple, Meta आणि Amazon सारख्या मोठ्या जागतिक कंपन्या कॅम्पस सिलेक्शनसाठी येतात आणि आंतरराष्ट्रीय पोस्टिंगच्या संधीही जास्त मिळतात.

NIT त्रिची, सुरथकल, वारंगल यांसारख्या आघाडीच्या NIT ची कामगिरीही उत्तम आहे. NIT मध्ये सरासरी पॅकेज वर्षाला १० लाख ते १५ लाख रुपये असते. आघाडीच्या NIT मध्येही देशातील आणि परदेशातील मोठ्या मल्टिनॅशनल कंपन्या भरतीसाठी मोठ्या संख्येने येतात.