मुलांवर IIT, IIM चा दबाव नको, तिथे शिकलेले काही पालकच म्हणतात

IIT आणि IIM सारख्या मोठ्या संस्थांमध्ये शिकलेले काही पालक आता आपल्या मुलांनी तोच रस्ता धरावा, असा आग्रह धरायला तयार नाहीत. यशासाठी फक्त मोठी पदवी लागते असे नाही, असे त्यांना वाटते. मुलांना स्वतःची आवड ओळखता आली पाहिजे, कौशल्ये शिकता आली पाहिजेत आणि आपल्या पसंतीचे करिअर निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले पाहिजे, अशी त्यांची भूमिका आहे.

आज अनेक पालकांना वाटते की मुलाने मोठ्या शाळेत शिकावे, चांगले गुण मिळवावेत आणि पुढे IIT किंवा IIM सारख्या नामांकित संस्थेत प्रवेश घ्यावा. त्यासाठी मुले लहानपणापासूनच अभ्यासाला आणि स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीला लागतात. पण यशस्वी होण्यासाठी प्रत्येक मुलाने हाच रस्ता धरायलाच हवा का, आणि चांगले आयुष्य जगण्यासाठी मोठ्या संस्थेची पदवी हीच सर्वात महत्त्वाची आहे का, असे प्रश्न आता सोशल मीडियावर विचारले जात आहेत. विशेष म्हणजे, देशातील मोठ्या शैक्षणिक संस्थांमधून शिकलेले लोकही या चर्चेत उतरले आहेत.

ही चर्चा एक उद्योजक आबिद हसन यांच्या पोस्टमुळे सुरू झाली. X (ट्विटर) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर त्यांनी आपल्या एका मित्राशी झालेल्या गप्पांचा उल्लेख केला. हा मित्र IIM अहमदाबादमधून शिकलेला आहे. त्याने सांगितले की आपल्या मुलांनी IIT किंवा IIM मध्ये जावे यासाठी तो त्यांच्यावर दबाव टाकणार नाही. मुले आयुष्याचा आनंद घेत आपल्या पसंतीचा मार्ग निवडत असतील, तर त्याला त्यातच समाधान आहे.

आबिद हसन यांनी याकडे वेगळ्या नजरेने पाहिले. मोठ्या संस्थेत शिकल्याचा आणि करिअरमध्ये पुढे गेल्याचा एक फायदा असा असू शकतो की माणूस अशा टप्प्यावर पोहोचतो, जिथे आयुष्याचे निर्णय घेण्यासाठी त्याला कुठल्या खास पदवीची किंवा नोकरीची गरज उरत नाही, असे त्यांचे म्हणणे होते. त्यामुळे खऱ्या यशाचा अर्थ फक्त मोठी पदवी आणि चांगली नोकरी एवढाच आहे का, याचा विचार लोक करू लागले.

या चर्चेत IIM अहमदाबादमधून शिकलेल्या आणखी एका व्यक्तीनेही आपले मत मांडले. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी MBA ची पदवी लागतेच असे नाही, असे त्यांनी म्हटले. आपल्या बॅचमधल्या अनेकांनी पुढे स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला, असे उदाहरणही त्यांनी दिले. मेडिसिनशी संबंधित मॉडर्न स्किनकेयरच्या क्षेत्रातल्या अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी आपण BTech आणि IIM च्या शिक्षणापेक्षा इतर अनुभवांतून शिकलो, असेही त्यांनी सांगितले. सुरुवातीला त्यांनी इंजिनिअरिंग निवडले, कारण गणित आवडणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी करिअरचे पर्याय कमी असतात असे त्यांना वाटत होते. नंतर आपल्या आवडीनुसार त्यांनी IIM अहमदाबादमधून MBA केले.

प्रत्येकाला आपल्या आवडीनुसार शिक्षण आणि करिअर निवडता आले पाहिजे, हा त्यांच्या बोलण्याचा मुख्य सूर होता. ते म्हणाले, "स्वतःची आवड निवडण्याचे स्वातंत्र्य मला सर्वात जास्त आवडते."

भारतात IIT आणि IIM मध्ये प्रवेश मिळवणे हे लाखो विद्यार्थ्यांचे स्वप्न असते आणि तिथून शिकलेल्या अनेकांना चांगले करिअर आणि नोकरीच्या संधी मिळतात. पण म्हणून प्रत्येकाने त्याच वाटेने गेले पाहिजे असा अर्थ होत नाही. कुणाला नोकरी करायला आवडते, कुणाला स्वतःचा व्यवसाय करायचा असतो. काही मुलांना आर्ट्स, स्पोर्ट्स किंवा टेक्नॉलॉजीत भविष्य घडवायचे असते. सगळ्यांकडून एकाच प्रकारची अपेक्षा ठेवली तर त्यांच्यावर दबाव येऊ शकतो.

चर्चेत काही जणांनी असेही म्हटले की आर्थिक सुरक्षितता असली की आवडीचे काम करण्याचे आणि नवा मार्ग निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळते. मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अभ्यासासोबत खेळणे, मित्रांसोबत वेळ घालवणे आणि आवडीची कामे करणे हाही त्यांच्या वाढीचा भाग आहे.

या चर्चेचा हेतू IIT, IIM किंवा चांगले शिक्षण वाईट ठरवणे हा नाही. या संस्थांतून शिकण्याचे स्वतःचे फायदे आहेतच. खरा प्रश्न असा आहे की एखादी विशिष्ट पदवीच यशाचे एकमेव माप मानणे योग्य आहे का. मुलांना चांगले शिक्षण देणे, कौशल्ये शिकवणे आणि योग्य निर्णय घ्यायला मदत करणे ही पालकांची जबाबदारी आहे. पण त्यांच्या भविष्यातला प्रत्येक निर्णय आधीच ठरवून टाकण्याची गरज नाही. कुणासाठी मोठ्या कंपनीतली नोकरी म्हणजे यश असते, तर दुसऱ्यासाठी स्वतःचा व्यवसाय किंवा आवडत्या क्षेत्रातले काम.