मुलांना वाचनाची सवय लावण्यासाठी पालकांनी आधी स्वतः वाचावे, मुंबईतील चर्चासत्रात तज्ज्ञांचा सल्ला

मोबाईल, स्क्रीन आणि AI यांच्या या काळात मुलांचा बराचसा वेळ त्यातच जातो. अशा वेळी मुलांमध्ये वाचनाची आवड तयार होणे गरजेचे आहे, या विचारातून मुंबईत एक विशेष चर्चासत्र घेण्यात आले. मुलांची पुस्तके भाड्याने देणारे भारतातील पहिले ॲप-आधारित प्लॅटफॉर्म neOwn याने हे चर्चासत्र आयोजित केले होते.

या कार्यक्रमात प्रसिद्ध लेखक अमिश त्रिपाठी, पोदार एज्युकेशन नेटवर्कच्या अध्यक्षा डॉ. स्वाती पोपट वत्स आणि neOwn च्या संस्थापक क्रांती गाडा सहभागी झाल्या होत्या. ज्येष्ठ पत्रकार कल्पना रवी यांनी चर्चेचे सूत्रसंचालन केले. फिनलंड इंटरनॅशनल स्कूल, महालक्ष्मी, मुंबई हे या कार्यक्रमाचे स्थळ भागीदार होते.

'तुमच्या मुलांच्या वाचनाची सवय - भविष्यासाठी एक महत्त्वाची गुंतवणूक' हा चर्चेचा विषय होता. मुलांच्या आयुष्यात पुस्तकांना किती महत्त्व आहे, यावर यात भर देण्यात आला. वाचनामुळे फक्त शालेय अभ्यासालाच मदत होते असे नाही, तर मुलांची विचार करण्याची क्षमता, कल्पनाशक्ती, संवादकौशल्य आणि इतरांना समजून घेण्याची वृत्तीही वाढते. मोबाईल आणि AI मुळे माहिती सहज मिळते, पण पुस्तकांमुळे मुलांना एखाद्या विषयाचा खोलवर विचार करता येतो आणि स्वतःचे मत तयार करता येते.

नियमित वाचनाने मुलांचे शब्दज्ञान वाढते, भाषा सुधारते आणि लिहिण्या-बोलण्याचा आत्मविश्वासही वाढतो. हे बदल एका दिवसात होत नाहीत. वाचनाची सवय सातत्याने लावली, तर ते हळूहळू घडतात. म्हणूनच मुलांच्या भविष्यासाठी वाचन ही एक महत्त्वाची गुंतवणूक ठरते, असे मत यावेळी मांडण्यात आले.

neOwn च्या संस्थापक क्रांती गाडा म्हणाल्या, "वाचनामुळे मुलांना केवळ ज्ञान मिळत नाही, तर त्यांची कल्पनाशक्ती, सर्जनशीलता, शब्दसंग्रह आणि आत्मविश्वासही वाढतो. तसेच इतरांचे विचार समजून घेण्याची आणि वेगवेगळ्या दृष्टिकोनातून गोष्टी पाहण्याची सवय लागते. मोठे होताना मुलांना योग्य निर्णय घेण्यासाठी आणि अडचणींवर मात करण्यासाठी या गोष्टींचा उपयोग होतो. त्यामुळे पालकांनी मुलांमध्ये वाचनाची सवय लावणे महत्त्वाचे आहे. याची सुरुवात पालकांनी स्वतः वाचन करून करायला हवी."

प्रसिद्ध लेखक अमिश त्रिपाठी म्हणाले, "मुलांच्या भविष्यासाठी वाचन ही सर्वोत्तम गुंतवणूक आहे. गोष्टी आणि पुस्तकांच्या माध्यमातून मुलांना अपयशाचा सामना कसा करायचा, धाडस कसे दाखवायचे आणि अडचणी आल्यावर पुन्हा उभे कसे राहायचे, हे शिकता येते. पुस्तकांचे महत्त्व केवळ मनोरंजनापुरते मर्यादित नाही. वाचनामुळे मुलांची विचार करण्याची पद्धत विकसित होते आणि आयुष्यातील आव्हानांना सामोरे जाण्याची ताकद मिळते."

पोदार एज्युकेशन नेटवर्कच्या अध्यक्षा डॉ. स्वाती पोपट वत्स म्हणाल्या, "मुलांमध्ये वाचनाची सवय लावणे ही केवळ मुलांची जबाबदारी नाही, तर पालकांचीही तितकीच महत्त्वाची जबाबदारी आहे. मुलांना पुस्तकांचे, कल्पनांचे आणि नव्या गोष्टींचे जग दाखवणे गरजेचे आहे. वाचनामुळे केवळ भाषा आणि अक्षरओळख विकसित होत नाही, तर मुलांच्या मेंदूचा विकास, संस्कार आणि पालकत्वाशीही त्याचा संबंध आहे. वाचनामुळे पालकांना आपल्या मुलांना अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेता येते."

क्रांती गाडा यांनी २०२३ मध्ये neOwn ची स्थापना केली. मुंबईतून सुरू झालेल्या या प्लॅटफॉर्मचे जाळे देशभरात २५ हजारांहून अधिक कुटुंबांपर्यंत पोहोचले असून १५ हजारांहून अधिक सक्रिय सदस्य आहेत. येथे ७५ हजारांहून अधिक पुस्तके उपलब्ध आहेत, त्यात Scholastic, HarperCollins, Penguin आणि Hachette यांसारख्या प्रकाशकांच्या पुस्तकांचा समावेश आहे. ० ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी रहस्यकथा, कल्पनारम्य कथा, कॉमिक्स आणि माहितीपर पुस्तके अशी विविध प्रकारची पुस्तके मिळतात. भारतीय लेखकांच्या पुस्तकांवरही विशेष भर दिला जातो.

या चर्चासत्रातून मुलांमध्ये वाचनाची सवय लावण्याचा महत्त्वाचा संदेश देण्यात आला. वाचनामुळे मुलांना चांगला विचार करता येतो, कल्पनाशक्ती वाढते आणि स्वतःचे विचार प्रभावीपणे मांडता येतात. बदलत्या काळात मुलांना सक्षम बनवायचे असेल, तर त्यांनी पुस्तकांशी मैत्री करणे गरजेचे आहे.