'बाल दृष्टी' उपक्रम: तीन वर्षांत महापालिकेच्या १,२०० शाळांतील तीन लाख विद्यार्थ्यांची नेत्रतपासणी करण्याचे

फळा नीट दिसत नसल्यामुळे अभ्यासात मागे पडणाऱ्या मुलांना योग्य नेत्रोपचार मिळावेत, यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिका आणि व्हिजन फाउंडेशन ऑफ इंडिया यांनी मिळून 'बाल दृष्टी' हा उपक्रम सुरू केला आहे. वेगळ्या प्रकारचा हा पहिलाच उपक्रम असल्याचे सांगण्यात आले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या उपक्रमासाठी पुढाकार घेतला आहे.

तीन वर्षांच्या काळात महापालिकेच्या १,२०० शाळांतील तीन लाख विद्यार्थ्यांची नेत्रतपासणी करायची, असे उद्दिष्ट या उपक्रमात ठरवण्यात आले आहे.

हा उपक्रम अपवर्तनदोषाचे निदान आणि उपचार यावर केंद्रित आहे. तो आयुष्मान भारत अंतर्गत असलेल्या शालेय आरोग्य व कल्याण कार्यक्रमाशी जोडलेला आहे. उपक्रमाच्या माहितीनुसार, ७५ टक्क्यांहून अधिक दृष्टीदोष टाळता येऊ शकतात किंवा उपचारांनी सुधारता येऊ शकतात.

मुलांना अनेकदा आपल्याला स्पष्ट दिसत नाही हे सांगता येत नाही. ते हळूहळू उतरवणे अशा वागण्यातून आपली अडचण व्यक्त करतात. पण या लक्षणांचा अर्थ अनेकदा बेफिकिरी किंवा अभ्यासातील दुर्लक्ष असा घेतला जातो. ही स्थिती वेळीच ओळखून विद्यार्थ्यांना उपचारांशी जोडण्यावर उपक्रमात भर दिला आहे.

उपक्रमांतर्गत आतापर्यंत ३६१ विद्यार्थ्यांना चष्मे देण्यात आले आहेत. संशयित नेत्रविकार आढळलेल्या विद्यार्थ्यांना ताडदेव रोडवरील व्हिजन फाउंडेशन ऑफ इंडियाच्या कम्युनिटी आय क्लिनिकमध्ये सविस्तर तपासणीसाठी पाठवले जाते. त्या तपासणीनंतर विद्यार्थ्याला चष्मा, तज्ज्ञ उपचार किंवा शस्त्रक्रिया लागेल का, हे ठरवले जाते. उपचार पूर्ण होईपर्यंत पालकांशी घरभेटी आणि शाळाभेटींद्वारे सतत संपर्क ठेवून पाठपुरावा केला जात आहे. आतापर्यंत चार विद्यार्थ्यांवर तिरळेपणाची शस्त्रक्रिया झाली आहे.

तपासणीत काही गंभीर नेत्रदोषही समोर आले आहेत. एका विद्यार्थ्याच्या एका डोळ्यात उणे ११.५० एसपीएच इतका निकटदृष्टीदोष आढळला, तर काही विद्यार्थ्यांच्या नोंदी उणे १६ एसपीएचपर्यंत गेल्या आहेत. यात शून्य हे सामान्य दृष्टीमापन मानले जाते आणि उणे ६ पासून उच्च निकटदृष्टीदोषाची स्थिती सुरू होते. या पातळीवर काही सेंटीमीटरपलीकडचे दृश्यही धूसर दिसू शकते. एका विद्यार्थ्याला मोतीबिंदू असल्याचेही निदान झाले आहे.

देशात अंदाजे ९३ लाख मुले दृष्टीबाधित असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. 'इंडियन जर्नल ऑफ ऑप्थेंल्मॉलॉजी' मधील २०२२ च्या अभ्यासानुसार बालअंधत्वामुळे भारताच्या सकल राष्ट्रीय उत्पन्नाचे सुमारे १ हजार ३०० कोटी रुपयांचे अप्रत्यक्ष नुकसान होते. याच अभ्यासानुसार अपवर्तनदोष आणि अॅम्ब्लायोपिया ही बालअंधत्वाची प्रमुख कारणे आहेत.