कॉर्पोरेट नोकरी सोडून माधुरी कळंबटे यांनी रत्नागिरीत उभारली 'वृक्षवल्ली'

चांगले शिक्षण, नामांकित कंपनीतील नोकरी आणि स्थिर करिअर असूनही मनाला समाधान मिळत नसेल, तर स्वतःच्या आवडीचा वेगळा रस्ता निवडण्याचे धाडस फार थोड्या लोकांमध्ये दिसते. रत्नागिरीच्या माधुरी कळंबटे यांनी ते धाडस केले. मुंबईतील कॉर्पोरेट क्षेत्रातली नोकरी सोडून त्यांनी निसर्गाच्या सान्निध्यात स्वतःचा व्यवसाय उभारण्याचा निर्णय घेतला. आज त्यांचा 'वृक्षवल्ली' उपक्रम पर्यावरणप्रेम आणि उद्योजकता यांचा संगम ठरत आहे.

शारदीय नवरात्रोत्सवानिमित्त नवभारत नवराष्ट्रच्या 'नवदुर्गा' विशेष पॉडकास्टमध्ये त्यांनी आपला प्रवास सांगितला. बालपणापासूनचा निसर्गाशी असलेला संबंध, शिक्षण, मुंबईतला संघर्ष, नोकरी सोडण्याचा निर्णय आणि व्यवसायाची उभारणी याबद्दल त्या बोलल्या.

माधुरी कळंबटे या मूळच्या रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण परिसरातल्या. त्यांचे बालपण अलोरे धरणाच्या परिसरात गेले. कोकणातली हिरवी झाडे, लाल माती, भरपूर पाणी आणि शेतीचे वातावरण यात त्या मोठ्या झाल्या. त्यांचे वडील पाटबंधारे विभागात काम करत होते, तर कुटुंबातले इतर सदस्यही शेतीशी जोडलेले होते. जवळपास ३० जणांच्या एकत्र कुटुंबात वाढल्यामुळे कोकणची संस्कृती आणि निसर्गाविषयीचे प्रेम लहानपणापासून त्यांच्या मनात रुजले. घरातली शेतीची कामे, वेगवेगळी पिके आणि झाडांची निगा पाहताना पुढे निसर्गाशी संबंधित काहीतरी करावे, अशी इच्छा त्यांच्या मनात तयार झाली.

बारावीनंतर माधुरी यांना डॉक्टर व्हायचे होते आणि त्यांच्या आजीचीही तशी इच्छा होती. मात्र घरची आर्थिक परिस्थिती आणि शिक्षणाला लागणारा खर्च लक्षात घेऊन त्यांनी वेगळा पर्याय निवडला. आईला त्यांनी इंजिनिअरिंग करावे असे वाटत होते, तर माधुरी यांना शेतीशी संबंधित क्षेत्रात काम करायचे होते. म्हणून त्यांनी कृषी अभियांत्रिकी निवडली. दापोलीतल्या कृषी विद्यापीठाला भेट दिल्यावर शेतीत वापरली जाणारी आधुनिक यंत्रे आणि वेगवेगळे अभ्यासक्रम त्यांना कळले. ट्रॅक्टर चालवणे, कृषी यंत्रे हाताळणे आणि शेतीतले तंत्रज्ञान शिकायला मिळणार होते, म्हणून त्यांनी या शाखेत प्रवेश घेतला. त्या काळात या अभ्यासक्रमाला मुलींची संख्या तुलनेने कमी होती, असेही त्यांनी सांगितले.

कृषी अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेताना त्यांना अनेक प्रकारच्या झाडांची ओळख झाली. दापोलीच्या सुंदर परिसरात फिरताना वेगवेगळ्या वनस्पती, त्यांचा सुगंध आणि वैशिष्ट्ये याबद्दल त्यांची उत्सुकता वाढत गेली. सुरंगीच्या झाडाचा सुगंध आणि त्याचे सौंदर्य पाहून त्या विशेष प्रभावित झाल्या. कृषी क्षेत्रात फक्त शेतीच नाही, तर फलोत्पादन, वनीकरण, कृषी अभियांत्रिकी आणि अन्नप्रक्रिया अशा अनेक संधी आहेत, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

मुंबईत शिक्षण आणि नोकरी करताना त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. सुरुवातीला लोकल रेल्वेचा प्रवास, पूर्व-पश्चिम दिशांची माहिती आणि शहरातली वेगवान जीवनशैली या गोष्टी त्यांच्यासाठी नव्या होत्या. तरीही त्यांनी प्रत्येक अनुभवातून शिकायचा प्रयत्न केला. पॅकेजिंग उद्योगातल्या लहान-मोठ्या उत्पादन केंद्रांना भेटी देऊन त्यांनी वेगवेगळ्या प्रक्रिया समजून घेतल्या. प्लास्टिकच्या बाटल्या, बॉक्स आणि इतर पॅकेजिंग साहित्य कसे तयार होते, याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला. नोकरीची सुरुवात त्यांनी प्रशिक्षणार्थी म्हणून केली आणि पुढे व्यवस्थापकपदापर्यंत त्या पोहोचल्या.

मुंबईतल्या नोकरीमुळे आर्थिक स्थैर्य मिळाले होते, पण गाव आणि कुटुंबाची आठवण त्यांना सतत येत होती. शिक्षणासाठी लहानपणापासून घराबाहेर राहिल्यामुळे आता गावात स्थायिक व्हावे, असे त्यांना वाटत होते. त्यांचे पती प्रतीक यांनी या निर्णयाला पाठिंबा दिला. सासू-सासऱ्यांनीही शिक्षणाचे कर्ज आणि नोकरीची परिस्थिती समजून घेऊन सहकार्य केले. लग्नानंतरही सुमारे दीड वर्ष त्यांनी नोकरी सुरू ठेवली आणि आठवड्याच्या शेवटी त्या रत्नागिरीला जात असत. अखेर २०१५ च्या अखेरीस त्यांनी मुंबईतली नोकरी सोडून रत्नागिरीला परतण्याचा निर्णय घेतला.

रत्नागिरीत परतण्याआधीच माधुरी यांनी स्थानिक प्रदर्शनांमध्ये झाडांचे स्टॉल लावायला सुरुवात केली होती. त्या काळात प्रदर्शनांमध्ये कपडे, खाद्यपदार्थ आणि इतर वस्तूंचे स्टॉल असायचे, पण झाडांचा वेगळा स्टॉल तुलनेने दुर्मिळ होता. या संधीचा त्यांनी फायदा घेतला. सुरुवातीला ग्राहकांशी बोलून त्यांना कोणत्या प्रकारची झाडे आवडतात, घरात किती जागा असते आणि झाडे सांभाळताना कोणत्या अडचणी येतात, याची माहिती त्यांनी गोळा केली. त्यातून रत्नागिरी शहरात चांगल्या दर्जाची रोपे आणि त्यासोबत योग्य मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्याची गरज त्यांच्या लक्षात आली.

माधुरी यांच्या मते कोणताही व्यवसाय एका दिवसात यशस्वी होत नाही. ग्राहकांचा विश्वास मिळवणे, त्यांच्या गरजा समजून घेणे आणि चांगली उत्पादने देणे यासाठी सातत्याने मेहनत घ्यावी लागते. फक्त झाडे विकण्यापेक्षा ती जगवण्यासाठी योग्य माहिती देण्यावर त्यांनी भर दिला. झाडे कशी लावायची, किती पाणी द्यायचे आणि निगा कशी राखायची, याबद्दल प्रामाणिक मार्गदर्शन करणे हा त्यांच्या कामाचा महत्त्वाचा भाग बनला. व्यवसाय उभा राहायला सुरुवातीला बराच वेळ लागला, आणि त्यानंतर कोरोनाच्या काळातल्या अडचणींनाही तोंड द्यावे लागले, असे त्यांनी सांगितले.

स्थिर नोकरीपेक्षा स्वतःच्या आवडीला प्राधान्य देऊन व्यवसाय उभारण्याचा त्यांचा प्रवास महिलांसाठी आणि नवउद्योजकांसाठी प्रेरणादायी ठरणारा आहे.