दिव्यांगांच्या हक्कांसाठी लढा देणारे निलेश सिंगित यांचा सुगमतेसाठीचा प्रेरणादायी प्रवास
मुंबईस्थित कार्यकर्ते निलेश सिंगित यांच्या सुगमतेच्या कामाची राष्ट्रीय पातळीवर दखल घेतली गेली असून, यंदा त्यांना NCPEDP-Mphasis Universal Design Awards 2026 मध्ये पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
छायाचित्रे सत्यापित केलेली नाहीत
दिव्यांग व्यक्तींना सार्वजनिक जागा, वाहतूक व्यवस्था आणि अत्यावश्यक सेवा सहज वापरता याव्यात, यासाठी देशात अनेक पातळ्यांवर प्रयत्न सुरू आहेत. तरीही प्रत्यक्षात आजही अनेक अडथळ्यांचा सामना करावा लागतो. अशा परिस्थितीत दिव्यांगांच्या हक्कांसाठी आणि समान संधींसाठी सातत्याने लढा देणारे मुंबईस्थित कार्यकर्ते निलेश सिंगित यांनी आपल्या कामातून वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. सुगमता, समावेशन आणि अधिकार या मार्गांनी दिव्यांग व्यक्तींचे जीवन अधिक स्वावलंबी करण्याचा त्यांचा प्रवास प्रेरणादायी ठरत आहे.
निलेश सिंगित सेरेब्रल पाल्सीसह जीवन जगत आहेत. दिव्यांगांच्या प्रश्नांकडे फक्त सहानुभूतीच्या दृष्टिकोनातून पाहू नये, त्यांना समान अधिकार मिळायलाच हवेत, अशी त्यांनी ठाम भूमिका मांडली. सार्वजनिक जागा आणि वाहतूक व्यवस्था दिव्यांगांसाठी सुलभ असावी, हा त्यांचा प्रमुख आग्रह राहिला आहे.
मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वे सेवांमध्ये सुगमता सुधारावी, तसेच लो-फ्लोअर बस सुरू व्हाव्यात, या प्रयत्नांना त्यांनी चालना दिली. सार्वजनिक संस्थांमध्ये सुगमतेसंदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वे तयार करण्यातही त्यांनी योगदान दिले आहे.
सध्या ते हैदराबाद येथील नालसार युनिव्हर्सिटी ऑफ लॉमध्ये विशिष्ट संशोधन फेलो म्हणून काम करतात. संशोधन, धोरणात्मक वकिली आणि समुदायाचा सहभाग या माध्यमांतून ते दिव्यांगांच्या प्रश्नांवर काम करत आहेत. दिव्यांग हक्कांवर आधारित सुगमता लेखापरीक्षणे, जनजागृती कार्यक्रम, परिषदा आणि प्रशिक्षण सत्रे त्यांनी आयोजित केली आहेत. तसेच युनायटेड किंगडममधील डिसेबिलिटी इक्वॅलिटी इन एज्युकेशन यांच्या सहकार्याने आयोजित एम्पॉवरमेंट कोर्ससाठी भारतातील प्रशिक्षक आणि समन्वयक म्हणूनही त्यांनी जबाबदारी पार पाडली आहे.
सिंगित यांच्या कामाची राष्ट्रीय पातळीवरही दखल घेण्यात आली आहे. २०२२ ते २०२५ या काळात त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयाच्या सुगमता समितीचे सदस्य म्हणून काम केले. तसेच भारत निवडणूक आयोगाने त्यांची महाराष्ट्रासाठी स्टेट डिसेबिलिटी आयकॉन म्हणून नियुक्ती केली होती.
यंदा त्यांना १७ व्या NCPEDP-Mphasis Universal Design Awards 2026 अंतर्गत 'रोल मॉडेल पर्सन विथ डिसेबिलिटीज' पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. हा पुरस्कार त्यांच्या दीर्घकाळच्या कामाची आणि दिव्यांगांसाठी अधिक समावेशक समाज घडवण्याच्या प्रयत्नांची पावती मानला जात आहे.
