नागपुरात विजयादशमीला सरसंघचालक भागवत: OTT, नशा, आंदोलने आणि बाहेरच्या शक्तींबद्दल इशारा

नागपुरातल्या रेशिमबाग मैदानावर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा (RSS) यंदाचा विजयादशमी उत्सव पार पडला. संघाच्या शंभराव्या वर्षाच्या समारोपाचा कार्यक्रमही याच निमित्ताने झाला. सरसंघचालक डॉ. मोहन भागवत यांनी या वेळी लांबलचक भाषण केले. संघाची शंभर वर्षांची वाटचाल, देशाची सांस्कृतिक ओळख, समाजातला एकोपा आणि आजच्या जगासमोरची आव्हाने, असे अनेक विषय त्यांनी घेतले. सगळ्या देशवासीयांनी मिळून देश उभारणीत वाटा उचलावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

भाषणाची सुरुवात त्यांनी स्वदेशी आणि 'स्व' ची जाणीव यावर बोलून केली. आपल्या संविधानाने आपल्याला एक प्रजा मानले आहे, इतके वेगळेपण असूनही मनाने आपण एकच समाज आहोत आणि संविधानाची सुरुवातच 'हम भारत के लोग' अशी आहे, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. ही भावनिक नाळ आणखी घट्ट करत जायची आहे, हे संविधानातील मार्गदर्शक तत्त्वांतही स्पष्ट लिहिलेले आहे, असेही ते म्हणाले.

काही थोर व्यक्तींची आठवण त्यांनी काढली. संत शिरोमणी रविदास यांची ६५०वी जयंती, स्वामी श्रद्धानंद यांच्या बलिदानाला झालेली १०० वर्षे आणि स्वामी लक्ष्मणानंद सरस्वती यांचे काम, यातून सगळ्यांनी प्रेरणा घ्यावी, असे सांगण्यात आले. 'स्व' चे रक्षण करण्यासाठी या महापुरुषांनी प्राण दिले. तीच आत्मजाणीव स्वदेशी मेळ्यांतून लोकांत जागवण्याचा प्रयत्न 'हिंदू मेला' चे प्रेरक आणि प्रवर्तक, बंगभूमीचे दिवंगत राज नारायण बसु यांनी केला होता. त्यांच्या जन्माला यंदा २०० वर्षे होत आहेत, याचीही आठवण भागवत यांनी करून दिली.

नेपाळमध्ये आलेल्या संकटाबद्दल त्यांनी काळजी बोलून दाखवली. तिथे मोठी आपत्ती ओढवली आणि हजारो लोकांचा जीव गेला. भारत, तिबेट, भूतान आणि चीन असा संपूर्ण हिमालय परिसर मिळून जो एकतर्फी विकास झाला, त्याचा परिणाम या घटनेच्या मुळाशी कुठेतरी आहे, असे त्यांचे म्हणणे होते. त्यामुळे विकासाकडे सगळा विचार करून, तोल सांभाळून बघायला हवे, असे ते म्हणाले.

देशाची विविधता मान्य करतानाच, सनातन संस्कृती हाच देशाच्या एकतेचा सर्वात मोठा आधार आहे आणि ती सगळ्या पंथांचा आणि जातींचा मान राखते, असे भागवत यांनी सांगितले. समाजात चांगला बदल हवा असेल तर पाच गोष्टी रोजच्या आयुष्यात आणाव्यात, असे आवाहन करण्यात आले: समरसता, कुटुंब प्रबोधन, पर्यावरण, स्व-बोध आणि नागरी शिस्त.

तंत्रज्ञान आणि सोशल मीडियाचे वाईट परिणाम हा त्यांच्या भाषणातला आणखी एक मुद्दा होता. नव्या पिढीला काय बरोबर आणि काय चूक हे समजण्याची समज द्यायला हवी आणि OTT platforms वर योग्य नियंत्रण हवे, असे ते म्हणाले. घरातली मोठी माणसे, शाळेचा अभ्यासक्रम किंवा आजूबाजूचे वातावरण, यातून असे संस्कार मिळणे दिवसेंदिवस कमी होत चालले आहे, असे त्यांनी सांगितले. अनेक देशांत मुले या माध्यमांतून येणारी माहिती कुठलाही विचार न करता स्वीकारतात. त्याचे वाईट परिणाम दिसल्यावर त्या देशांनी या माध्यमांवर काही बंधने आणि शिस्त आणली. आपल्याकडेही, खासकरून 'OTT platforms' बाबत, तशी गरज वाटते आहे, असे ते म्हणाले.

नशेच्या प्रश्नावरही ते बोलले. योग्य-अयोग्याची समज नसल्यानेच जगभर तरुण पिढी अंमली पदार्थांच्या आहारी जात आहे. ही देशासमोरची गंभीर समस्या आहे आणि सरकार, प्रशासन व समाज या सगळ्यांनी वेळ न दवडता कामाला लागले पाहिजे, असे त्यांनी सांगितले. आजच्या पालकांनी मुलांना ही समज द्यावी आणि तरुणांनी या सवयीकडे ओढणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीपासून लांब राहावे, असे ते म्हणाले. या प्रश्नावर काम करणाऱ्या सगळ्यांना बरोबर घेऊन देशभर मोठा प्रतिकार उभा राहावा, यासाठी स्वयंसेवक प्रयत्न करतील, असेही त्यांनी जाहीर केले.

'हिंदू भाव' म्हणजे एखादी पूजापद्धत किंवा एखादी भाषा नव्हे, तर अध्यात्म, माणुसकी आणि विश्वबंधुत्वाची खूण आहे आणि तो सगळ्या जगाला जोडू शकतो, असे भागवत म्हणाले. हीच सनातन दृष्टी आपल्या राष्ट्राचा प्राण आहे आणि तिलाच भारतीयांसह सारे जग हिंदू दृष्टी म्हणते, असे ते म्हणाले. यात विशिष्ट पूजा, खाणेपिणे, राहणीमान, कुठलाही सामाजिक किंवा राजकीय विचार, तसेच विशिष्ट जात, भाषा किंवा प्रांत असे काहीही सक्तीचे नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

भाषणातला सर्वात कडक भाग देशाला कमजोर करू पाहणाऱ्या शक्तींबद्दलचा होता. आपल्याला सगळ्यांना हे नीट माहीत आहे, तरीही ते पुन्हा सांगतो आहे, कारण समजूतदार माणसेही गोंधळून जावीत असे वातावरण तयार झाले आहे किंवा केले जात आहे, असे भागवत यांनी सुरुवातीला सांगितले. भारतासह साऱ्या जगात जे जे चांगले, मंगल, सांस्कृतिक आणि मानवी आहे, ते सगळे मोडून टाकायचा चंग बांधून पश्चिमेकडून एक वादळ निघाले आहे, असे ते म्हणाले. जगातले तथाकथित प्रगत देशही यामुळे हैराण आणि हतबल झाले आहेत, असे त्यांनी सांगितले.

पण त्याच वेळी भारताचे कौतुकही त्यांनी केले. गेल्या काही दशकांत भारताने स्वतःची ताकद आणि चांगल्या नीतीच्या जोरावर जगात हळूहळू आपली जागा मिळवली आहे, असे ते म्हणाले. समाजाचा पुरुषार्थ, पक्की धोरणे, नेतृत्व, देशाबद्दलचा अभिमान आणि जगाप्रती असलेली जबाबदारीची जाणीव, यामुळे सगळ्या क्षेत्रांत यश मिळते आहे, असे त्यांनी सांगितले.

भारताच्या या प्रगतीमुळे, इतर देशांत अराजक माजवून आपल्या फायद्यासाठी उपयोगी पडणारे स्वतःचे हस्तक तिथे बसवण्याचे कारस्थान करणाऱ्या शक्तींचे खेळ बंद पडतील, असे भागवत यांनी म्हटले. या शक्तींना ही गोष्ट पक्की माहीत आहे. म्हणूनच भारत हा त्यांचा सगळ्यात ताकदवान आणि निर्णायक प्रतिस्पर्धी आहे आणि शेवटचे, सर्वात महत्त्वाचे लक्ष्यही आहे, असे ते म्हणाले.

भारत, हिंदू आणि संघ यांना कसे तोडता येईल, याचा विचार करून या शक्ती योजना आखतात आणि त्यानुसार काम करतात, असे त्यांनी सांगितले. त्यांच्याच वृत्तीचे काही लोक त्यांना साथ देतात आणि क्षुद्र सत्तेच्या हव्यासापायी आणि विचार हरवल्यामुळे देशातले काही महत्त्वाकांक्षी नेतेही त्यात सामील होतात, असे ते म्हणाले.

देशात कॉकरोच जनता पार्टी (CJP) आणि विरोधकांकडून सुरू असलेल्या निषेधाच्या कार्यक्रमांकडे बोट दाखवत भागवत म्हणाले की, इतक्या मोठ्या समाजात प्रश्न असणारच. व्यवस्थेतही बऱ्याच चुका असतील आणि म्हणून लोक रस्त्यावर उतरणे स्वाभाविक आहे. पण आंदोलने ही उपाय सुचवण्यासाठी असली पाहिजेत, असे ते म्हणाले.

पुढे त्यांनी सर्वच बाजूंना आवाहन केले. आंदोलन करणारा एखादा गट असो, शांतता आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी कारवाई करणारे सरकार आणि प्रशासन असो, किंवा राजकीय नेते असोत, आपण एका एकसंध समाजात राहतो. आपल्या वागण्यामुळे कुणाच्या मनात वैर, द्वेष, राग, खंत किंवा दुरावा निर्माण होता कामा नये, हे सगळ्यांनी लक्षात ठेवावे, असे ते म्हणाले. भावना कितीही तीव्र असल्या तरी कृती संविधान आणि कायद्याच्या चौकटीत, तसेच सभ्य बोलण्यावागण्याच्या संकेतांत बसणारी असली पाहिजे, असेही त्यांनी सांगितले.

मतांचा लोभ, स्वस्त लोकप्रियता किंवा राजकीय फायदा यांच्या मोहापुढे आपला विवेक आणि चांगुलपणा हरता कामा नये, याची काळजी घ्यावीच लागेल, असे भागवत म्हणाले. शेवटी त्यांनी सांगितले की, समाजाचे सगळे प्रश्न फक्त सरकारच सोडवू शकते किंवा फक्त आंदोलनांनीच प्रश्न सुटतात, असा आजवरचा अनुभव नाही. समाजाने सक्रिय राहिले आणि लोकांनी आपापसात बोलणे चालू ठेवले, तरीही प्रश्नांवर मार्ग निघू शकतो, असे ते म्हणाले.