मिलिट्री स्कूल की सैनिक स्कूल? प्रवेश, फी आणि अभ्यासक्रमातील फरक समजून घ्या

देशाची सेवा करायचं स्वप्न मुलं बघतात, तेव्हा पालकांच्या मनात एक प्रश्न हमखास येतो: मिलिट्री स्कूल बरी की सैनिक स्कूल? दोन्ही शाळांमध्ये अनुशासन, अभ्यास, खेळकूद आणि वैयक्तिक विकासावर विशेष भर दिला जातो. मुलांना फक्त पुस्तकांपुरतं ठेवलं जात नाही. स्वावलंबी बनणं, संघटितपणे काम करणं आणि जबाबदारी पेलणं हेही त्यांना शिकवलं जातं.

दोन्ही शाळांची नावं मिळतीजुळती आहेत, पण प्रवेश प्रक्रिया, फी, प्रशासन आणि काही नियम वेगवेगळे आहेत. त्यामुळे प्रवेश घेण्याआधी हा फरक समजून घेणं आवश्यक आहे. एक गोष्ट मात्र लक्षात ठेवायला हवी. यापैकी कोणत्याही शाळेत शिकलं, म्हणजे मुलाला सैन्यात नोकरी मिळणार हे निश्चित झालं असा अर्थ होत नाही. सैन्यात थेट नोकरी दोन्हीकडे मिळत नाही. या शाळा Defence Service मध्ये जाण्याच्या तयारीसाठी चांगलं वातावरण देतात. पुढचा रस्ता मात्र पूर्णपणे मुलाची मेहनत, वैद्यकीय फिटनेस, स्पर्धा परीक्षा आणि निवड प्रक्रियेवर अवलंबून असतो.

व्यवस्थापनाचा विचार केला तर मिलिट्री स्कूल संरक्षण मंत्रालयाच्या अधीन आहे आणि त्यातील प्रमुख संस्था म्हणजे राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूल (RMS). सैनिक स्कूल सोसायटीमार्फत संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत सैनिक शाळांचं नेटवर्क चालतं. दोन्हीकडे बोर्ड सीबीएसई (CBSE) आहे. मुलींना प्रवेश निश्चित केलेल्या जागा आणि नियमांनुसार मिळतो.

प्रवेशाची वाट वेगळी आहे. राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूलमध्ये जायचं असेल तर RMS Common Entrance Test (CET) देणं बंधनकारक आहे. सैनिक शाळांसाठी 'अखिल भारतीय सैनिक स्कूल प्रवेश परीक्षा' (AISSEE) घेतली जाते. दोन्हीकडे साधारणपणे इयत्ता ६ वी आणि ९ वी मध्ये प्रवेश दिला जातो. अर्ज, वयोमर्यादा, परीक्षा आणि निवड यांचे नियम बघण्यासाठी नेहमी लेटेस्ट नोटिफिकेशन तपासा. सैनिक स्कूलसाठी NTA च्या वेबसाइटवर, तर राष्ट्रीय मिलिट्री स्कूलसाठी RMS च्या नोटिफिकेशनवर लक्ष ठेवा.

फीची तुलना करताना फक्त ट्यूशन फी बघून चालत नाही. हॉस्टल, जेवण, युनिफॉर्म, पुस्तकांचा खर्च आणि इतर शुल्कंही धरावी लागतात. सैनिक स्कूलची एकूण फी शाळेनुसार आणि श्रेणीनुसार बदलू शकते. राष्ट्रीय मिलिट्री शाळांमध्येही कॅडेटची श्रेणी आणि लागू नियम यांनुसार फीमध्ये फरक पडतो. संरक्षण कर्मचाऱ्यांच्या मुलांसाठी आणि इतर पात्र विद्यार्थ्यांसाठी काही सवलती असू शकतात.

अभ्यासक्रम दोन्हीकडे CBSE चाच आहे. मुख्य फरक प्रवेश परीक्षेच्या पॅटर्नमध्ये आहे. इयत्ता ६ वी साठी गणित, भाषा, बुद्धिमत्ता चाचणी आणि सामान्य ज्ञान हे विषय महत्त्वाचे ठरतात. इयत्ता ९ वी साठी गणित, इंग्रजी, विज्ञान आणि सोशल सायन्सची तयारी करावी लागते. AISSEE आणि RMS CET च्या प्रश्नपत्रिका, गुणांचं विभाजन आणि विषयांचं वेटेज एकसारखं समजून तयारी करू नका. संबंधित परीक्षेचा सिलॅबस स्वतंत्रपणे डाउनलोड करा.

रोजचं वेळापत्रकही दोन्हीकडे शिस्तीचंच असतं. हॉस्टल, ठरलेला दिनक्रम, शारीरिक क्रियाकलाप आणि खेळकूद यांना खूप महत्त्व आहे. ठरलेल्या वेळी उठणं, स्वतःची कामं स्वतः करणं आणि समूहात राहणं अशी सवय मुलांना लावली जाते. तरीही हॉस्टलची व्यवस्था, युनिफॉर्म, सुट्ट्या आणि रोजच्या उपक्रमांचे नियम शाळेनुसार वेगवेगळे असू शकतात.

करिअरचा विचार केला तर या शाळांतील विद्यार्थी NDA, इतर संरक्षण प्रवेश परीक्षा, उच्च शिक्षण आणि सरकारी तसेच खाजगी क्षेत्रात प्रयत्न करू शकतात. एनडीएसाठी पुढे ठरलेली शैक्षणिक पात्रता, वयोमर्यादा, वैद्यकीय मापदंड आणि निवड प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. शाळेचं नाव स्वतःहून निवडीची हमी देत नाही.

मग कोणती शाळा निवडायची? शिस्तबद्ध निवासी शिक्षण आणि संरक्षण सेवांची तयारी हे उद्दिष्ट असेल तर दोन्ही पर्यायांचा विचार करा. फक्त प्रतिष्ठा किंवा फी बघून निर्णय घेऊ नका. शाळेतील शिक्षण, मागील शैक्षणिक निकाल, हॉस्टलची व्यवस्था, घरापासूनचं अंतर आणि मुलाची स्वतःची आवड तपासा. मुलं हॉस्टेलमध्ये राहण्यासाठी मानसिकदृष्ट्या तयार आहेत का, हेही पाहणं गरजेचं आहे.