बीटेकनंतर एमटेक की एमबीए? पगार आणि संधींचा विद्यार्थ्यांसाठी लेखाजोखा

बी.टेक किंवा बी.ई. पूर्ण केल्यानंतर पुढे काय करायचे, हा प्रश्न जवळपास प्रत्येक विद्यार्थ्यासमोर उभा राहतो. नोकरी शोधणे हा एक मार्ग असतोच, पण उच्च शिक्षणासाठी मुख्यत्वे दोन वाटा समोर असतात. एक म्हणजे एमटेक आणि दुसरी एमबीए. कोणता कोर्स घेतला तर चांगली संधी आणि भरभक्कम पगार मिळेल, याबद्दल अनेक विद्यार्थी संभ्रमात असतात.

शिक्षण तज्ज्ञ आणि अलीकडील प्लेसमेंट रिपोर्ट्सनुसार दोन्ही कोर्सेसचे महत्त्व वेगवेगळे आहे. विद्यार्थ्याने कोणता कोर्स निवडायचा, हे त्याचे करिअरचे ध्येय आणि त्याला तांत्रिक कामात रस आहे की मॅनेजमेंट स्किल्समध्ये, यावर ठरले पाहिजे.

कॉम्प्युटर सायन्स, मेकॅनिकल, सिव्हिल किंवा इलेक्ट्रिकल अशा आपल्या मूळ शाखेतच पुढे जायचे असेल, तर एमटेक हा चांगला पर्याय मानला जातो. हा कोर्स पूर्णपणे तांत्रिक विशेषज्ञता, संशोधन आणि नव्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर भर देतो.

एमटेक झाल्यानंतर रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट विंगमध्ये काम करता येते. टेक कंपन्यांमध्ये सीनियर इंजिनिअर, डेटा सायंटिस्ट आणि कोडिंग एक्सपर्ट म्हणूनही संधी मिळतात. शिवाय ISRO, DRDO आणि BHEL यांसारख्या प्रतिष्ठित सरकारी व सार्वजनिक उपक्रमांमध्येही एमटेक पदवीधारकांना मोठी मागणी असते.

दुसरीकडे, एखाद्या इंजिनिअरिंगच्या विद्यार्थ्याला तांत्रिक कामापासून दूर जाऊन बिजनेस मॅनेजमेंट, लीडरशिप, मार्केटिंग किंवा फायनान्समध्ये जायचे असेल, तर एमबीए हा सर्वोत्तम मार्ग समजला जातो. इंजिनिअरिंगसोबत एमबीएची पदवी असेल तर कॉर्पोरेट जगतात तिला मोठे महत्त्व आहे. कारण तंत्रज्ञान समजून घेऊ शकतील आणि व्यवसायही सांभाळू शकतील, अशा प्रोफेशनल्सची कंपन्यांना गरज असते.

देशातील सर्वोच्च बिझनेस स्कूल, म्हणजे IIM मधून एमबीए करणाऱ्या इंजिनिअर्सना प्रॉडक्ट मॅनेजर, कन्सल्टंट, इन्व्हेस्टमेंट बँकर आणि बिजनेस अनालिस्ट अशा मोठ्या पदांवर थेट नियुक्त्या मिळतात. कॉर्पोरेट सेक्टरमध्ये एमबीए करणाऱ्या तरुणांचे सुरुवातीचे वार्षिक पॅकेज १२ लाख रुपयांपासून २५ लाख रुपयांपर्यंत असू शकते. अनुभव वाढत गेला की ते कोटींमध्येही जाऊ शकते.

थेट कमाई आणि सॅलरी पॅकेजचा विचार केला, तर सुरुवातीला आणि दीर्घ काळातही एमबीएचे पारडे थोडे जड दिसते. कॉर्पोरेट सेक्टरमध्ये मॅनेजमेंट प्रोफेशनल्सवर व्यवसाय वाढवण्याची आणि निर्णय घेण्याची जबाबदारी असते. त्यामुळे त्यांना प्रमोशन आणि हाईक अधिक वेगाने मिळतो.

मात्र AI, मशीन लर्निंग, रोबोटिक्स आणि डेटा सायन्स यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानात पारंगत झालेल्या विद्यार्थ्यांना एमटेकनंतरही समान किंवा त्याहून जास्त पॅकेज मिळते. कॉलेजचाही मोठा फरक पडतो. सर्वसाधारण कॉलेजमधून एमटेक करण्यापेक्षा देशातील सर्वोच्च IIT किंवा NIT मधून एमटेक केले तर करिअरला योग्य वेग मिळतो. एमबीएमध्येही पगार ठरवण्यात कॉलेजची ब्रँड व्हॅल्यू सर्वात मोठी भूमिका बजावते.