केस वाढवायचेत? रोज कोणत्या बिया खाव्यात, न्यूट्रिशनिस्ट मीनाक्षी अग्रवाल यांनी सांगितले

केस वाढवायचे असोत किंवा गळणे थांबवायचे असो, सूर्यफूल आणि भोपळ्यासारख्या बिया उपयोगी ठरू शकतात. या बियांमध्ये झिंक आणि लोह यांसारखे पोषक घटक भरपूर असतात आणि केसांच्या अनेक गरजा त्यातून भागतात. आहारात नियमितपणे आणि संतुलित प्रमाणात बिया घेतल्या, तर केसांना मजबुती, रंग आणि चमक मिळू शकते. केसांची काळजी घेण्यासाठी कोणत्या बिया खाव्यात, याबद्दल न्यूट्रिशनिस्ट मीनाक्षी अग्रवाल यांनी काही महत्त्वाच्या टिप्स दिल्या आहेत.

फक्त चांगला शॅम्पू, तेल किंवा हेअर मास्क वापरून केसांचे आरोग्य सुधारत नाही. केसांची मुळे सतत नव्या पेशी तयार करत असतात, म्हणून त्यांना पुरेसे पोषण लागते. प्रथिने, लोह, झिंक आणि काही जीवनसत्त्वे किंवा खनिजे कमी पडली, तर केस गळणे, तुटणे आणि इतर तक्रारी सुरू होऊ शकतात. लोह आणि झिंक हे सर्वात महत्त्वाचे आहेत. त्यांच्याशिवाय ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड, प्रथिने, बायोटिन आणि जीवनसत्त्वे ए व डी हेही गरजेचे आहेत. हे सगळे घटक बियांमधून मुबलक मिळतात. संतुलित आहारात भोपळ्याच्या बिया, तीळ आणि जवस घेतले, तर ही कमतरता भरून काढता येते.

ज्यांना केसगळतीचा जास्त त्रास आहे, त्यांनी संतुलित आहारात भोपळ्याच्या बिया घ्याव्यात. त्यात झिंक भरपूर असते. पेशी विभाजन, प्रथिनांची निर्मिती आणि ऊतींची दुरुस्ती यात झिंकचा मोठा वाटा असतो. केसांची मुळे पेशी तयार करत राहतात आणि झिंक या कामात मदत करते. भोपळ्याच्या बिया रोज एक किंवा दोन चमचे घ्याव्यात. सॅलड, दही, लापशी यात घालता येतात किंवा नाश्ता म्हणूनही खाता येतात. केसांच्या सगळ्या समस्यांवर हा पूर्ण उपाय नाही, पण संतुलित आहाराचा भाग म्हणून तो केसांच्या आरोग्याला हातभार लावू शकतो.

कलौंजीच्या बिया अनेक घरगुती उपायांमध्ये वापरतात. त्यात थायमोक्विनोन नावाचे संयुग असते, ज्यात अँटीऑक्सिडंट आणि दाह-विरोधी गुणधर्म असल्याचे म्हटले जाते. काही क्लिनिकल अभ्यासांनुसार, या बिया खाल्ल्याने शरीरातील दाह आणि ऑक्सिडेटिव्ह ताण कमी होण्यास मदत होते. सततचा दाह आणि ऑक्सिडेटिव्ह ताण टाळूच्या वातावरणावर परिणाम करतात आणि सेबमचे उत्पादन वाढते. सेबमवर जगणारे जीवाणू वाढतात आणि त्यातून कोंडा होतो. कोंड्यामुळे केस गळणे, टाळूला खाज आणि जळजळ अशा समस्याही येऊ शकतात.

कडुलिंबाच्या बियांमध्ये आवश्यक फॅटी ऍसिडस् आणि खनिजे असतात. ते फ्री रॅडिकल्सना निष्प्रभ करू शकतात आणि ऑक्सिडेटिव्ह ताण व दाह कमी करू शकतात. रोजच्या आहारात त्या कमी प्रमाणात घेता येतात. मात्र त्याचे तेल लावल्यावर काही लोकांना टाळूची जळजळ किंवा ऍलर्जीची प्रतिक्रिया येऊ शकते.

काळे तीळ तांबे, लोह, कॅल्शियम आणि आरोग्यदायी चरबी देतात. अनेक आवश्यक एन्झाइम्सच्या कामात आणि सामान्य चयापचयात तांबे महत्त्वाचे असते. तांबे कमी पडले तर केस अकाली पांढरे होऊ शकतात. केस पांढरे होण्याची कारणे अनेक आहेत: अनुवांशिकता, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस, जीवनशैली, औषधे किंवा वैद्यकीय स्थिती. पोषक तत्त्वांची कमतरता हेही एक प्रमुख कारण आहे आणि योग्य, संतुलित आहाराने ते दूर करता येते. काळे तीळ आहारात घेतल्याने शरीराला तांबे मिळते. ते सॅलड, चटणी, रोटी अशा प्रकारे खाता येतात आणि रोज एक किंवा दोन चमचे घेता येतात. काही लोकांना तिळाची ऍलर्जी असू शकते, म्हणून आपल्या तब्येतीचा विचार करावा.

मेथीच्या दाण्यांमध्ये प्रथिने, फायबर, लोह आणि अनेक बायोऍक्टिव्ह संयुगे असतात. केस मुख्यतः केराटिन नावाच्या प्रथिनापासून बनलेले असतात, त्यामुळे शरीर आणि केस दोघांनाही पुरेशी प्रथिने लागतात. मेथीचे दाणे ही पोषक तत्त्वे पुरवण्यास मदत करू शकतात आणि केसांची सामान्य रचना टिकवून त्यांना मजबूत करण्यास हातभार लावतात. ते आहारात घ्यायचे असतील, तर आधी भिजवून फुगवावेत. अंकुरित केले तर आणखी चांगले. साधारण रोज एक चमचा मेथीचे दाणे घेता येतात. त्यांची पेस्ट केसांना लावली तर स्पासारखा अनुभव येतो आणि केस काही काळ मुलायम व चमकदार होतात.

बिया खाव्यात, पण अतिप्रमाणात नको. संतुलित आहार राखण्यासाठी त्या प्रमाणातच घ्याव्यात. या बिया पौष्टिक गरजा भागवून केसांच्या आरोग्याला हातभार लावू शकतात, पण केसांच्या कोणत्याही समस्येवर पहिला उपचार म्हणून त्यांचा वापर करणे चुकीचे ठरेल. केस गळणे, तुटणे, कोंडा अशा तक्रारी आधीपासून असतील, तर इकडेतिकडे भटकून घरगुती उपाय करण्यापेक्षा त्वचारोग तज्ज्ञाचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.