टीम इंडियाचा फिटनेस कोच व्हायचंय? हे शिक्षण, प्रमाणपत्रं आणि अनुभव लागतो

भारतीय क्रिकेट संघातील खेळाडू त्यांच्या उत्तम फिटनेससाठी जगभर ओळखले जातात. विराट कोहलीपासून जसप्रीत बुमराहपर्यंत प्रत्येक खेळाडूला फिट ठेवण्यात संघाच्या फिटनेस कोचचा मोठा वाटा असतो. BCCI आणि भारतीय संघासोबत फिटनेस कोच म्हणून काम करावं, असं स्वप्न अनेक तरुण पाहतात.

या क्षेत्रात जायचं असेल तर विशिष्ट शिक्षण, पदवी आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील प्रमाणपत्रं लागतात. ही संपूर्ण प्रक्रिया नेमकी कशी आहे, ते पाहूया.

सुरुवात शिक्षणापासून होते. फक्त जिमचा अनुभव पुरेसा नसतो, मजबूत शैक्षणिक पार्श्वभूमी असणं अनिवार्य आहे. BCCI च्या नियमांनुसार अर्ज करणाऱ्या उमेदवाराकडे मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्पोर्ट्स सायन्स (क्रीडा विज्ञान), एक्सरसाइज फिजियोलॉजी (व्यायाम शरीरशास्त्र) किंवा फिजिकल एज्युकेशनमधली (शारीरिक शिक्षण) बॅचलर डिग्री हवी. याच विषयात मास्टर डिग्री असेल तर निवड प्रक्रियेत प्राधान्य मिळतं.

पदवीनंतर काही प्रतिष्ठित आणि जगभर मान्यता असलेली फिटनेस प्रमाणपत्रं मिळवावी लागतात. BCCI नुसार उमेदवाराकडे नॅशनल स्ट्रेंथ अँड कंडिशनिंग असोसिएशनचं (NSCA) 'सर्टिफाइड स्ट्रेंथ अँड कंडिशनिंग स्पेशालिस्ट' (CSCS) हे प्रमाणपत्र असणं आवश्यक आहे.

त्याशिवाय ऑस्ट्रेलियन स्ट्रेंथ अँड कंडिशनिंग असोसिएशनचं (ASCA) लेव्हल-१ किंवा लेव्हल-२ प्रमाणपत्रही या क्षेत्रात खूप महत्त्वाचं मानलं जातं. तसंच कोचकडे बेसिक लाईफ सपोर्ट (BLS) आणि प्रथमोपचाराचं वैध प्रमाणपत्र हवं, म्हणजे मैदानावर कुठलीही आणीबाणी आली तरी ती हाताळता येईल.

या हाय-प्रोफाइल नोकरीसाठी प्रत्यक्ष अनुभव सगळ्यात महत्त्वाचा असतो. BCCI च्या नियमांनुसार राष्ट्रीय संघासोबत काम करायला किमान ७ ते १० वर्षांचा अनुभव लागतो. त्यातला बहुतेक काळ आंतरराष्ट्रीय खेळाडू किंवा एलिट क्रिकेटर्सना प्रशिक्षण देण्यात गेलेला असावा.

उमेदवाराला क्रिकेटची खोल समजही हवी. वेगवान गोलंदाज, फिरकीपटू (स्पिनर) आणि फलंदाज यांच्या शरीराच्या गरजा वेगवेगळ्या कशा असतात आणि त्यांच्यासाठी कोणत्या प्रकारचं वर्कलोड मॅनेजमेंट शेड्यूल बनवायला हवं, हे त्याला कळलं पाहिजे.

कुणीही थेट सीनियर टीम इंडियाचा कोच होऊ शकत नाही, कारण त्यासाठी एका ठरलेल्या व्यवस्थेतून जावं लागतं. आधी रणजी ट्रॉफी संघ, आयपीएल फ्रँचायझी, नॅशनल क्रिकेट अकादमी किंवा बंगळुरूमधलं BCCI चं सेंटर ऑफ एक्सीलन्स इथे स्ट्रेंथ अँड कंडिशनिंग स्टाफ म्हणून काम सुरू करावं लागतं.

तिथे ज्युनियर खेळाडू, इंडिया-ए संघ किंवा महिला क्रिकेट संघासोबत काम करून उत्कृष्ट निकाल दाखवले की सीनियर पुरुष टीम इंडियाच्या सपोर्ट स्टाफमध्ये जाण्याचा मार्ग खुला होतो. या पदांसाठी वेळोवेळी BCCI च्या अधिकृत वेबसाइटवर अर्ज मागवले जातात आणि पात्र उमेदवार तिथे आपली संपूर्ण प्रोफाइल सादर करू शकतात.