२६ ऑक्टोबरला राष्ट्रीय खिमा दिवस: मुघलकाळातील पदार्थ आज गल्लीतल्या स्टॉलपर्यंत पोहोचला

आज २६ ऑक्टोबर, म्हणजे राष्ट्रीय खिमा दिवस. दरवर्षी या तारखेला खिमा या पदार्थाचा गौरव केला जातो. आपल्याकडे जेवण म्हणजे फक्त पोट भरणे नसते, तर तो एक उत्सवच मानला जातो. वेगवेगळे सण आणि ऋतू यांनुसार बनणारे पदार्थ लोकांना जवळचे वाटतात, आणि खिमा त्यापैकीच एक आहे. त्याचे नाव काढले की खवय्यांच्या तोंडाला पाणी सुटते.

बारीक चिरलेले किंवा दळलेले मांस, भारतीय मसाले आणि सुगंधी भाज्या एकत्र करून खिमा तयार होतो. भारतीय खाद्यविश्वात या पदार्थाची स्वतःची वेगळी ओळख आहे. हा दिवस साजरा करण्यामागचा मुख्य हेतू म्हणजे या जुन्या पदार्थाचा सुगंध, त्याची चव आणि त्याचे सांस्कृतिक स्थान सगळ्यांसमोर आणणे.

आज फास्ट फूडचे वारे जोरात वाहत आहे. अशा वेळी खिम्यासारख्या अस्सल पारंपरिक पाककृतीचे मूळ रूप टिकवून ठेवणे खूप गरजेचे झाले आहे. २६ ऑक्टोबरला जगभरात आणि खास करून भारतात हॉटेल, धाबे आणि रेस्टॉरंटमध्ये खिम्याचे खास प्रकार बनवले जातात. अनेक खाद्यप्रेमी घरीच नवनवीन खिमा रेसिपी करून कुटुंबासोबत त्याचा आस्वाद घेतात.

उत्तर भारतीय आणि मुघलाई जेवणात खिम्याला मानाचे स्थान मिळाले आहे. मुघल काळात राजा-महाराजांच्या शाही दस्तरखानवर खिम्याचे निरनिराळे प्रकार मांडले जात असत. खिमा फार कमी वेळात शिजतो आणि मसाल्यांची चव त्यात सहज उतरते, हीच त्याची खासियत. म्हणूनच मुघल राजघराण्यातील शाही आचाऱ्यांनी खिमा बनवण्याच्या अनेक नव्या पद्धती शोधल्या होत्या.

पुढे हा पदार्थ फक्त राजवाड्यांपुरता राहिला नाही. तो सामान्य माणसाच्या स्वयंपाकघरात आला आणि रस्त्यावरच्या प्रसिद्ध स्ट्रीट फूड स्टॉल्सपर्यंतही पोहोचला. मुंबईचा खिमा-पाव असो किंवा लखनऊचे खिमा पराठे, प्रत्येक शहराची खिमा बनवण्याची आणि वाढण्याची स्वतःची वेगळी शैली आहे. या प्रवासातून दिसते की खिम्याने वेगवेगळ्या संस्कृती आणि प्रदेशांना आपल्या चवीने एकत्र बांधले आहे.

खिम्याची सगळ्यात मोठी ताकद म्हणजे तो कशातही सहज मिसळतो. उत्तर भारतात संध्याकाळच्या चहासोबत कुरकुरीत समोशात खिम्याचे सारण भरून केलेला खिमा समोसा खूप लोकप्रिय आहे. पंजाब आणि दिल्लीत गव्हाच्या कणकेत लसूण, आले, हिरवी मिरची आणि खिमा भरून शेकलेला पराठा नाश्त्यासाठी आवडतो. चिकन किंवा मटण बिर्याणीला पर्याय म्हणून खिमा बिर्याणीही केली जाते, ज्यात प्रत्येक घासात मसाल्यांची समृद्ध चव लागते. महाराष्ट्रात, विशेषतः मुंबईत, बटरमध्ये शेकलेल्या मऊ पावासोबत मसालेदार भुना खिमा खाण्याची मजा वेगळीच असते.

आजकाल सोया खिमा आणि वेज खिमा असे शाकाहारी प्रकारही मोठ्या प्रमाणात लोकप्रिय होत आहेत. त्यामुळे शाकाहारी खवय्येही या मसालेदार प्रयोगाचा पुरेपूर आनंद घेऊ शकतात.

हा दिवस फक्त मांसाहार किंवा चवीपुरता मर्यादित नाही. भारतीय खाद्यसंस्कृतीची समृद्ध परंपरा आणि विविधता यांचे तो प्रतीक मानला जातो. अन्न नेहमीच माणसांना जोडते. कुटुंबातील मेजवानी, सण-उत्सव आणि मित्रांचे गेट-टुगेदर यात खिमा आवर्जून केला जातो. कुटुंब एकत्र बसून पारंपरिक पदार्थ खाते, तेव्हा आपुलकी आणि एकतेची भावना निर्माण होते.

सोशल मीडियावर फूड ब्लॉगर्स आणि शेफ या दिवशी #NationalKeemaDay हा हॅशटॅग वापरून आपल्या वेगळ्या रेसिपीज शेअर करतात. त्यामुळे हा भारतीय पदार्थ आंतरराष्ट्रीय पातळीवरही ओळख मिळवत आहे. भारतात आलेले परदेशी पर्यटकही अस्सल भारतीय मसाल्यांतला खिमा चाखायला उत्सुक असतात.

यंदाचा दिवस खास करायचा असेल तर बाजारातून ताजे मटण, चिकन किंवा सोया खिमा आणून घरी मटण खिमा मटार, खिमा घोटळा किंवा डम खिमा करून पाहता येईल. शहरातील ऐतिहासिक किंवा प्रसिद्ध इराणी कॅफे किंवा रेस्टॉरंटमध्ये जाऊन तिथला अस्सल खिमा-पाव खाता येईल. तसेच तुमची आवडती खिमा रेसिपी किंवा फोटो सोशल मीडियावर पोस्ट करता येईल. एकूणच २६ ऑक्टोबरचा हा दिवस भारतीय चवीचा, संस्कृतीचा आणि आनंदाचा उत्सव आहे.