ब्रिटनच्या नव्या नोटांवर चर्चिल यांच्याऐवजी वन्यजीव; बँक ऑफ इंग्लंडचा निर्णय

युनायटेड किंगडमची मध्यवर्ती बँक असलेल्या बँक ऑफ इंग्लंडने (Bank of England) देशाच्या चलनात मोठा बदल करण्याची घोषणा केली आहे. पुढील टप्प्यात जारी होणाऱ्या नव्या नोटांवर कोणत्याही ऐतिहासिक व्यक्तीचा चेहरा नसेल. त्याऐवजी ब्रिटनमधील स्थानिक वन्यजीव आणि वैशिष्ट्यपूर्ण पक्ष्यांची चित्रे छापली जातील.

अनेक दशकांपासून ब्रिटिश पाउंडच्या नोटांवर देशाचा इतिहास घडवणाऱ्या दिग्गजांचे चेहरे दिसत होते. आता ही चित्रे नोटांच्या मागील बाजूवरून टप्प्याटप्प्याने हटवली जाणार आहेत. या निर्णयामुळे जगभरातील आर्थिक आणि राजकीय वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.

कोणत्या नोटेवर कोण होते, ते असे: ५ पाउंडच्या नोटेवर दुसऱ्या महायुद्धात ब्रिटनचे नेतृत्व करणारे माजी पंतप्रधान सर विन्स्टन चर्चिल होते. १० पाउंडच्या नोटेवर कादंबरीकार जेन ऑस्टिन, २० पाउंडच्या नोटेवर चित्रकार जे. एम. डब्ल्यू. टर्नर, तर ५० पाउंडच्या नोटेवर गणितज्ञ आणि संगणक तज्ज्ञ ॲलन ट्युरिंग यांचे चित्र होते.

या सर्व नोटांच्या मागील बाजूचे डिझाईन पूर्णपणे बदलले जाणार असून तिथे निसर्ग आणि वन्यजीव दिसतील. मात्र मध्यवर्ती बँकेने स्पष्ट केले आहे की नोटांच्या पुढील बाजूवर ब्रिटिश सम्राट किंग चार्ल्स तिसरे यांचे चित्र पूर्वीप्रमाणेच राहील.

नोटांवर कोणते प्राणी असावेत, हे ठरवण्यासाठी बँक ऑफ इंग्लंडने देशभरात सार्वजनिक सर्वेक्षण घेतले होते. त्यात ४ लाख ७८ हजाराहून अधिक लोकांनी भाग घेतला. वन्यजीव तज्ज्ञ आणि संरक्षण संस्थांच्या मदतीने १८ प्राण्यांची यादी तयार केली होती आणि त्यातून लोकांनी आपली आवड निवडली.

सर्वेक्षणाच्या निकालानुसार बफ-टेल्ड बंबलबी (Buff-tailed bumblebee) या मधमाशीच्या प्रजातीला सर्वाधिक, म्हणजे ३ लाख ६० हजारांहून अधिक मते मिळाली. त्यानंतर बार्न आउल (Barn Owl) हे रात्री दिसणारे घुबड आणि युरोपियन हेजहॉग (European Hedgehog) हा लहान प्राणी लोकांच्या पसंतीस उतरला. सागरी परिसंस्थेचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी अटलांटिक पफिन (Atlantic Puffin) या लोकप्रिय पक्ष्याचाही बँकेने अंतिम चारमध्ये समावेश केला आहे.

बँकेच्या मुख्य कॅशियर व्हिक्टोरिया क्लेलँड यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हा बदल फक्त दिसण्यासाठी नाही, तर त्यामागे सुरक्षेचे मोठे कारण आहे. वन्यजीव आणि पक्ष्यांची बारीक व गुंतागुंतीची चित्रे असल्यामुळे नोटांची हुबेहूब नक्कल करणे किंवा बनावट नोटा छापणे खूप कठीण होईल. आधुनिक तंत्रज्ञान, सिक्युरिटी थ्रेड्स आणि मटेरिअल सायन्सचा वापर करून जगातील सर्वात सुरक्षित नोटा तयार करण्याचा बँकेचा मानस आहे.

सध्या युनायटेड किंगडममध्ये डिजिटल व्यवहार प्रचंड वाढले आहेत. एकूण व्यवहारांपैकी १० टक्क्यांपेक्षा कमी व्यवहार रोखीने होतात. अशा काळात कागदी किंवा पॉलिमर चलनाचा वापर टिकवून ठेवण्यासाठी आणि लोकांना आपल्या चलनाशी भावनिकदृष्ट्या जोडण्यासाठी हा अनोखा प्रयोग केला जात आहे.