निवडणुकीआधी इराण मोठा हल्ला करू शकतो, असे ट्रम्प म्हणाले; होर्मुझचे नाव बदलण्याचाही विचार

अमेरिकेत ३ नोव्हेंबरला मध्यावधी निवडणुका होणार आहेत आणि त्याआधीच राजकारण तापले आहे. अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी निवडणुकीपूर्वी इराण आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठा लष्करी हल्ला करू शकतो, अशी गंभीर भीती व्यक्त केली आहे. रिपब्लिकन पक्षाचा पारंपरिक बालेकिल्ला मानल्या जाणाऱ्या टेनेसी येथील एका मोठ्या राजकीय सभेत ते बोलत होते.

ट्रम्प यांचा दावा आहे की, वॉशिंग्टन कमकुवत आहे असे समजून इराण अमेरिकेचे राजकीय आणि धोरणात्मक नुकसान करण्याचा प्रयत्न करत आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, निवडणुकीच्या काळात हल्ला केला तर अमेरिका दबावाखाली येईल, असा गैरसमज इराणच्या नेतृत्वाचा झाला आहे, असा अमेरिकी प्रशासनाचा ठाम विश्वास आहे.

मात्र हे युद्ध अतिशय वेगाने आणि मुळापासून संपवण्याची पूर्ण क्षमता अमेरिकी सैन्याकडे आहे, असे ट्रम्प यांनी आक्रमक पवित्र्यात स्पष्ट केले. यापूर्वीही त्यांनी ३ नोव्हेंबरच्या निवडणुकीचा निकाल लागल्यानंतर इराणसोबतचा लष्करी संघर्ष थोड्याच काळात संपवला जाईल, असा विश्वास व्यक्त केला होता.

भाषणात ट्रम्प यांनी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा (Strait of Hormuz) उल्लेख केला. मध्यपूर्वेतील अत्यंत संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या या भागात तणाव सुरू असल्याने अमेरिकी प्रशासन या ऐतिहासिक जलमार्गाचे नाव बदलून 'ट्रम्प सामुद्रधुनी' (Trump Strait) ठेवण्याचा विचार करत आहे, असे ते म्हणाले. पश्चिम आशियातील या सागरी मार्गावर अमेरिकन नौदलाचा प्रभाव दाखवण्यासाठी आणि इराणला लष्करी संदेश देण्यासाठी हे पाऊल उचलले जाऊ शकते, असे संकेत त्यांनी दिले.

इराणी नौदलाच्या स्थितीवर बोलताना ट्रम्प म्हणाले की, त्यांच्या प्रशासनाने इराणविरुद्ध आतापर्यंत खूप संयम दाखवला आहे. फेब्रुवारीच्या अखेरीस युद्ध सुरू झाल्यापासून अमेरिकन सैन्याने १५९ इराणी जहाजे बुडवली आहेत, असे त्यांनी जाहीर केले. 'मी त्यांच्याशी किती चांगल्या प्रकारे वागलो आहे, हे इराणी प्रशासनाला माहीत नाही,' असे सांगत इराणी लष्कराचे मोठे नुकसान झाल्याचा दावा त्यांनी केला.

या युद्धाची सुरुवात २८ फेब्रुवारीला झाली, जेव्हा अमेरिका आणि इस्रायलने मिळून इराणवर मोठा हल्ला केला. त्या हल्ल्यात इराणचे तत्कालीन सर्वोच्च नेते अयातुल्ला खामेनी मारले गेले. त्यानंतर तेहरानने संपूर्ण प्रदेशात क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन हल्ल्यांची मालिका सुरू केली, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय तेल वाहतुकीचा मुख्य कणा असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी प्रभावीपणे बंद झाली.

सात महिन्यांहून अधिक काळ चाललेल्या या युद्धामुळे या जलमार्गावरून होणारी खनिज तेलाची व्यावसायिक वाहतूक पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. त्यामुळे भारत, युरोप आणि अमेरिकेसह जगभर ऊर्जेचे दर आणि महागाई प्रचंड वाढली आहे. जूनमध्ये अमेरिका आणि इराणने युद्धबंदीसाठी प्राथमिक आराखडा करारावर स्वाक्षरी केली होती, पण वाटाघाटी निष्फळ ठरल्याने तणाव पुन्हा उफाळून आला.

हे युद्ध आता अमेरिकेच्या अंतर्गत राजकारणात आणि काँग्रेसच्या मध्यावधी निवडणुकांमध्ये सर्वात मोठा मुद्दा बनले आहे. घरच्या मैदानावर राजकीय आव्हानांचा सामना करावा लागत असला, तरी दोन्ही सभागृहांमध्ये रिपब्लिकन पक्षाचे बहुमत टिकवण्यासाठी ट्रम्प देशभरात आक्रमक प्रचार करत आहेत.