ताडोबाच्या बफर गावांत मानव-वन्यजीव संघर्ष रोखण्यासाठी तारू उद्याने
भामडेली, हळदी यांसह बफर भागातील गावांत सुरक्षित, कुंपणयुक्त सामुदायिक उद्याने उभारली जात असून मुलांना खेळण्यासाठी जागा आणि पर्यावरण शिक्षण दोन्ही मिळणार आहे.
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाच्या बफर क्षेत्रातील गावांमध्ये माणूस आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष वाढत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर, गावकऱ्यांसाठी सुरक्षित सामुदायिक जागा उभारण्याचा एक नवा उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे. या उपक्रमाला 'तारू उद्यान' असे नाव देण्यात आले असून भामडेली आणि हळदी यांसह काही गावांत ही उद्याने आधीच तयार झाली आहेत, तर आणखी काही ठिकाणी उद्यानांचे काम सुरू आहे. बफर भागातील सर्वच्या सर्व गावांमध्ये अशी उद्याने उभारण्याचे उद्दिष्ट ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाने ठेवले आहे.
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाच्या बफर परिसरात शंभरहून जास्त गावे वसलेली आहेत. या गावांमध्ये नागरिक आणि वन्यजीव एकाच भूप्रदेशात वावरत असल्यामुळे अधूनमधून संघर्षाचे प्रसंग घडतात. वाघ, बिबट्या, अस्वल आणि गौर यांसारखे वन्यप्राणी आता गावांच्या अगदी जवळच्या भागातही दिसू लागले आहेत. त्यामुळे अनेक पालक आपल्या मुलांना मोकळ्या जागेत खेळायला पाठवताना सुरक्षिततेचा विचार आधी करतात. याशिवाय भटक्या कुत्र्यांकडूनही हल्ल्याचा धोका असतोच. गावातल्या ज्येष्ठ नागरिकांनाही निवांत बसण्यासाठी आणि एकमेकांशी गप्पा मारण्यासाठी सुरक्षित जागेची गरज भासत होती. या सगळ्या अडचणींवर उपाय म्हणून सुरक्षित, कुंपण घातलेल्या आणि पर्यावरणपूरक सामुदायिक जागांची कल्पना पुढे आली, आणि त्यातूनच तारू उद्यानांची संकल्पना साकारली.
या उद्यानांना 'तारू' हे नाव देण्यामागेही एक कारण आहे. जंगलांचे पौराणिक रक्षणकर्ते मानले जाणारे तारू देव यांच्या नावावरूनच हे नामकरण करण्यात आले आहे. यामुळे या उद्यानांतून ताडोबा परिसराची सांस्कृतिक ओळख आणि निसर्गाशी असलेले जुने नाते जपण्याचाही प्रयत्न केला जात आहे. ग्रामपंचायत आणि ग्राम पर्यावरण विकास समिती यांच्यातील चर्चेनंतर निश्चित केलेल्या सामुदायिक जागेवरच ही उद्याने उभारली जात आहेत. यात चेन-लिंक कुंपण, प्रवेशद्वार, मुलांसाठी खेळाची साधने, चालण्यासाठी पायवाटा, बसण्यासाठी बाके, सौर दिवे, कचरापेट्या आणि पर्यावरणाची माहिती देणारे फलक असे सगळे समाविष्ट केले जाणार आहे. स्थानिक जातीच्या झाडा-झुडपांतून या उद्यानांचे सुशोभीकरणही केले जाईल.
या संपूर्ण उपक्रमाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे प्रत्येक सहभागी गावात 'फ्रेंड्स ऑफ तारू' नावाचा बाल क्लब स्थापन केला जाणार आहे. या क्लबमध्ये गावातील शाळकरी मुले सहभागी होतील आणि उद्यानाची देखभाल, झाडांना पाणी घालणे, स्वच्छता मोहिमा, पक्षीनिरीक्षण, तसेच निसर्गभ्रमंती अशा उपक्रमांत भाग घेतील. पर्यावरण दिन, वन्यजीव सप्ताह आणि वसुंधरा दिन यांसारखे दिवसही या उद्यानांच्या माध्यमातून वेगवेगळे कार्यक्रम घेऊन साजरे केले जाणार आहेत. यातून जंगल, वन्यजीव आणि जैवविविधता याबद्दल मुलांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
