परदेशी भाषेतून करिअर कसं घडवायचं? जपानी भाषा तज्ज्ञ प्रियंका सैतवडेकर यांनी सांगितलं

जपानी, जर्मन, फ्रेंच किंवा कोरियन अशा परदेशी भाषा शिकण्याकडे आज तरुणांचा कल वाढत आहे. सुरुवात कुठून करायची, कोणती भाषा निवडायची आणि त्यातून नोकरीच्या कोणत्या संधी मिळतात, या प्रश्नांची उत्तरं जपानी भाषा तज्ज्ञ प्रियंका सैतवडेकर (Priyanka Saitavadekar) यांनी नवभारत-नवराष्ट्रच्या 'नवदुर्गा' विशेष पॉडकास्टमध्ये दिली.

प्रियंका यांनी बारावीच्या सुट्टीत सहज म्हणून जपानी भाषा शिकायला सुरुवात केली. त्यामागे करिअरचं कोणतंही मोठं नियोजन नव्हतं. बारावीची परीक्षा संपल्यावर त्या आणि त्यांची मैत्रीण काहीतरी नवीन शिकायचं म्हणून एका भाषा प्रशिक्षण संस्थेत गेल्या. तिथे जर्मन आणि जपानी शिकण्याचे पर्याय होते. मैत्रिणीनं जर्मन निवडली, तर प्रियंका यांनी जपानी. प्राथमिक अभ्यासक्रम झाल्यावर एकमेकींना आपापली भाषा शिकवता येईल, असा साधा विचार त्यामागे होता. पुढे मात्र जपानीबद्दलची आवड वाढत गेली आणि विरंगुळा म्हणून सुरू केलेला अभ्यास त्यांच्या आयुष्यात महत्त्वाचा ठरला.

जपानी भाषा खूप अवघड असते, असा अनेकांचा समज असतो. प्रियंका यांच्या मते मात्र तिची काही व्याकरणाची वैशिष्ट्यं मराठी बोलणाऱ्यांना उपयोगी पडतात. जपानी आणि मराठी वाक्यरचनेत थोडंफार साम्य असल्यानं वाक्यांची रचना समजणं तुलनेनं सोपं जाऊ शकतं. उदाहरण म्हणून त्यांनी 'वाताशी वा प्रियंका देसु' म्हणजे 'मी प्रियंका आहे' आणि 'वाताशी वा सेन्सेई देसु' म्हणजे 'मी शिक्षक आहे' ही वाक्यं सांगितली.

जपानीत इंग्रजीसारखे 'a', 'an' आणि 'the' हे articles नसतात, तसंच अनेक नामांमध्ये लिंगभेदही नसतो. त्यामुळे सुरुवातीचा अभ्यास सोपा वाटू शकतो. पण लेखनपद्धती, शब्दसंग्रह आणि आदरार्थी भाषेचे नियम शिकायला नियमित सराव लागतो. या भाषेच्या तीन प्रमुख लिपी आहेत: कांजी, हिरागाना आणि काताकाना. कांजीमध्ये अर्थ दाखवणारी चिन्हं वापरतात. हिरागाना जपानी शब्द आणि व्याकरणाचे घटक लिहायला वापरली जाते, तर काताकाना मुख्यतः इतर भाषांतून आलेले शब्द आणि परदेशी नावं लिहायला. या लिपी सुरुवातीला कठीण वाटल्या, तरी त्यांचा अभ्यास रंजक असतो, असं प्रियंका यांनी सांगितलं.

फक्त भाषा शिकण्यापेक्षा मूळ शिक्षणाला परदेशी भाषेची जोड दिली, तर जास्त फायदा होऊ शकतो, असं त्या म्हणाल्या. आयटी किंवा इंजिनिअरिंगचं शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्याला जपानी येत असेल, तर त्याला जपानी कंपन्यांमध्ये काम मिळण्याच्या संधी असतात. जपानमध्ये तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, माहिती तंत्रज्ञान, डिजिटल मार्केटिंग आणि ॲनिमेशन अशा क्षेत्रांत संधी आहेत. भारतात काम करणाऱ्या जपानी कंपन्यांमध्येही भाषा येणाऱ्यांना फायदा होऊ शकतो. भाषांतर, कागदपत्रांचे अनुवाद, व्यावसायिक संवाद आणि विविध प्रकल्पांच्या कामातही या ज्ञानाचा उपयोग होतो.

कोणती भाषा निवडायची, हा अनेक विद्यार्थ्यांना पडणारा प्रश्न आहे. प्रियंका यांच्या मते, आधी स्वतःचं शैक्षणिक क्षेत्र, आवड आणि भविष्यातलं ध्येय लक्षात घ्यावं. आयटी आणि ऑटोमोबाईलमध्ये करिअर करायचं असेल तर जपानी किंवा जर्मन उपयोगी ठरू शकते. मनोरंजन क्षेत्र, डिजिटल कंटेंट, मालिका आणि भाषांतरात रस असेल तर कोरियन हा पर्याय असू शकतो. कला, साहित्य आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात रस असणाऱ्यांना फ्रेंचचा फायदा होऊ शकतो. मागणी आहे म्हणून भाषा न शिकता आवडीनुसार आणि कामाच्या गरजेनुसार निवड करावी, असा सल्ला त्यांनी दिला.

जपानी भाषेचं ज्ञान तपासण्यासाठी Japanese Language Proficiency Test (JLPT) ही परीक्षा महत्त्वाची मानली जाते. तिचे पाच स्तर आहेत: N5 हा प्राथमिक स्तर, N4 हा प्राथमिक ज्ञानाचा पुढचा स्तर, N3 मध्यम, N2 प्रगत आणि N1 सर्वाधिक प्रगत स्तर. आपल्या क्षमतेनुसार आणि करिअरच्या उद्दिष्टांनुसार अभ्यास करावा, तसंच त्यासाठी सातत्य, सराव आणि प्रत्यक्ष वापर लागतो, असं त्यांनी सांगितलं.

ॲनिमे पाहून अनेक तरुणांना जपानी शिकावंसं वाटतं. पण ॲनिमेतली भाषा आणि कामाच्या ठिकाणी वापरली जाणारी जपानी यात फरक आहे, असं प्रियंका यांनी स्पष्ट केलं. ॲनिमेमध्ये अनौपचारिक शब्द, बोलण्याच्या खास शैली आणि छोटी वाक्यं असतात. ऑफिसच्या कामात मात्र आदरार्थी आणि औपचारिक भाषेला महत्त्व असतं. जपानीत 'केइगो' ही आदरार्थी भाषाशैली वापरली जाते. ॲनिमे पाहून शब्दसंग्रह वाढायला मदत होऊ शकते, पण व्यावसायिक संवादासाठी प्रमाणित भाषा आणि औपचारिक बोलण्याचा अभ्यासही लागतो.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच AI मुळे भाषांतर क्षेत्रात मोठे बदल होत आहेत. आधी एखाद्या कागदपत्राच्या भाषांतराला लागणारा वेळ AI साधनांमुळे आता कमी झाला आहे. प्रियंका स्वतःही कामात AI वापरतात आणि त्यामुळे गती आणि सोय मिळते, हे त्यांनी मान्य केलं. अशा वेळी भाषेचं ज्ञान आणि इतर व्यावसायिक कौशल्यं यांची सांगड घालणं महत्त्वाचं ठरू शकतं. फक्त भाषांतरापुरतं न राहता मूळ क्षेत्रातल्या कौशल्यांसोबत परदेशी भाषा विकसित करावी, असं त्यांनी सुचवलं.

भाषा शिकून थांबू नका, असंही त्या म्हणाल्या. मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजी रोजच्या व्यवहारात वापरली जात असल्यानं सहज लक्षात राहते. जपानीसारखी परदेशी भाषा नियमित वापरली नाही, तर शब्द आणि वाक्यरचना विसरण्याची शक्यता असते. म्हणून अभ्यास संपल्यानंतरही वाचन, ऐकणं, संभाषण आणि प्रत्यक्ष कामातून भाषेशी संपर्क ठेवणं आवश्यक आहे.

परदेशी भाषा शिकण्यासाठी त्या देशात जावंच लागतं असं नाही. भारतात राहूनही त्या भाषेच्या मदतीनं करिअरच्या संधी शोधता येतात आणि परदेशातील कंपन्यांसोबत काम करण्याचे पर्यायही मिळू शकतात. आपलं शिक्षण, कौशल्यं आणि आवड यांना साजेशी भाषा निवडली, तर करिअरच्या नव्या वाटा खुल्या होऊ शकतात, असा संदेश प्रियंका सैतवडेकर यांनी 'नवदुर्गा' पॉडकास्टमधून दिला. बारावीच्या सुट्टीत सहज घेतलेला एक निर्णय पुढे आयुष्याला वेगळी दिशा देऊ शकतो, हे त्यांच्या प्रवासातून दिसतं.