मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांनी रोज किती तास अभ्यास करावा? कोणत्या शाखेत स्पेशलायझेशन करावे?

इंजिनिअरिंगमध्ये कॉम्प्युटर सायन्स (CS) ही शाखा सर्वात जास्त पसंतीची मानली जाते. त्याचप्रमाणे मेडिकल क्षेत्रात सर्वात जास्त पसंतीची शाखा म्हणजे एमबीबीएस (MBBS) असे मानले जाते. मेडिकलमध्ये पुढे जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये एमडी/एमएस (MD/MS) चे क्लिनिकल स्पेशलायझेशन हे सर्वात जास्त पसंतीचे पर्याय आहेत. मात्र मेडिकलचे करिअर म्हणजे फक्त एखादा विषय निवडणे नाही. त्यात अनेक वर्षांचे शिक्षण आणि क्लिनिकल ट्रेनिंग यांचा समावेश असतो.

भारतात अंडरग्रेजुएट मेडिकल शिक्षणासाठी प्रवेश घ्यायचा असेल, तर 'नीट-यूजी' (NEET-UG) ही मुख्य राष्ट्रीय प्रवेश परीक्षा आहे. एनटीए (NTA) च्या म्हणण्यानुसार, देशातील मेडिकल संस्थांमध्ये अंडरग्रेजुएट मेडिकल एज्युकेशनसाठी प्रवेश मिळवायचा असेल तर नीट-यूजी हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.

मेडिकल कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळाल्यावर विद्यार्थ्यांना अनेक विषय शिकावे लागतात. सुरुवातीला ॲनाटॉमी, फिजिऑलॉजी आणि बायोकेमिस्ट्री हे विषय मेडिकल सायन्सचा पाया घालतात. त्यानंतर पॅथॉलॉजी, फार्माकोलॉजी, मायक्रोबायोलॉजी, मेडिसिन, सर्जरी आणि इतर क्लिनिकल विषय शिकवले जातात. एमबीबीएस झाल्यावर खऱ्या अर्थाने स्पेशलायझेशनची शर्यत सुरू होते.

विद्यार्थ्यांमध्ये लोकप्रिय असलेल्या शाखांमध्ये एमडी जनरल मेडिसिन, डर्मेटोलॉजी, पेडियाट्रिक्स, रेडिओडायग्नोसिस आणि सायकाइट्री यांचा समावेश आहे. एमएसमध्ये जनरल सर्जरी, ऑर्थोपेडिक्स आणि ऑब्सटेट्रिक्स अँड गायनॅकॉलॉजी या शाखा लोकप्रिय आहेत.

अभ्यासाच्या तासांबद्दल सांगायचे तर, नीटची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्याने साधारण दिवसांत ६ ते ८ तास अभ्यासाचे ध्येय ठेवले तर फायदा होतो. एमबीबीएसमध्ये फक्त पुस्तके वाचून भागत नाही. कॉलेजच्या अकॅडमिक ॲक्टिव्हिटीझशिवाय दररोज ३ ते ५ तास सेल्फ-स्टडी (स्वयंअध्ययन) करणे अनेक विद्यार्थ्यांना उपयोगी पडते. परीक्षा किंवा प्रोफेशनल एक्झामच्या काळात अभ्यासाचा वेळ वाढवणे जास्त फायदेशीर ठरू शकते.

मेडिकल शिक्षणात नुसते पाठांतर चालत नाही. क्लिनिकल ॲप्लिकेशन आणि प्रॅक्टिकल स्किल्स (व्यावहारिक कौशल्ये) हीसुद्धा तितकीच महत्त्वाची असतात.

मेडिकल क्षेत्राचा आवाका फक्त एमबीबीएस आणि डॉक्टर होण्यापुरता नाही. एमबीबीएसनंतर विद्यार्थी आपली आवड आणि रँक पाहून मेडिसिन, सर्जरी, पेडियाट्रिक्स, डर्मेटोलॉजी, रेडिओलॉजी, सायकाइट्री, ऑर्थोपेडिक्स आणि ऑब्सटेट्रिक्स अँड गायनॅकॉलॉजी अशा वेगवेगळ्या विशेष विषयांकडे वळू शकतात. शिवाय मेडिकल रिसर्च, पब्लिक हेल्थ, मेडिकल एज्युकेशन आणि हेल्थकेयर मॅनेजमेंट या क्षेत्रांतही करिअरच्या संधी तयार करता येतात.

थोडक्यात, एमबीबीएस हा मेडिकल करिअरचा पहिला टप्पा आहे. त्यानंतर विद्यार्थ्याची आवड आणि रँक यांवर पुढची वाट ठरते, आणि त्यासाठी अनेक वर्षांचे शिक्षण आणि क्लिनिकल ट्रेनिंग लागते.