विदर्भात दुष्काळाचा तडाखा: ४३ लाख हेक्टरवरील पिकांचे नुकसान, दिवाळीआधी शेतकऱ्यांना मदतीची प्रतीक्षा

विदर्भात दुष्काळाने गंभीर रूप घेतले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 'ट्रिगर 1' अंतर्गत जाहीर केलेल्या दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे (सर्वेक्षण) युद्धपातळीवर सुरू होते. ते आता अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहेत. दुष्काळामुळे ग्रामीण भागातील परिस्थिती अतिशय वेदनादायी झाली आहे.

शेतीसाठी पाणी तर सोडाच, पण प्यायच्या पाण्यासाठीही अनेक गावांना वणवण करावी लागत आहे. नागपूर आणि अमरावती विभाग मिळून एकूण ४३ लाख हेक्टरवरील पिकांचे नुकसान झाले आहे. अल नीनोच्या प्रभावामुळे यंदा पावसाची कमतरता राहील, अशी शंका सरकारने आधीच व्यक्त केली होती. ती आता खरी ठरली आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिवाळीआधी शेतकऱ्यांच्या खात्यात ५,००० रुपये अग्रिम मदत जमा करण्याची घोषणा केली होती. त्यावर सुमारे ६ कोटी रुपये खर्च होण्याचा अंदाज आहे. ही मदत नेमकी कधी खात्यात येणार, याकडे शेतकऱ्यांचे डोळे लागले आहेत.

विदर्भातील सुमारे ३२ लाख खातेदार शेतकरी या संकटाच्या तडाख्यात सापडले आहेत. एकट्या अमरावती विभागात ३१ लाख १६ हजार हेक्टरपेक्षा जास्त क्षेत्राचा पंचनामा पूर्ण झाला आहे. यातही यवतमाळ आणि अकोला जिल्ह्यांत परिस्थिती सर्वात भीषण आहे. तिथे पिके जवळपास पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहेत.

नागपूर विभागातील ११ लाख ३४ हजार हेक्टर क्षेत्रापैकी ९ लाख ५९ हजारांपेक्षा जास्त शेतकऱ्यांच्या नुकसानीचे मूल्यांकन पूर्ण झाले आहे. संपूर्ण विदर्भात पंचनाम्याचे फक्त ३ ते ४ टक्के काम बाकी आहे. त्याचा अहवाल लवकरच सरकारकडे सोपवला जाणार आहे.

दरम्यान, विरोधकांनी ही मदत म्हणजे 'उंटाच्या तोंडात जिरे' असल्याचे सांगत ती अपुरी ठरवली आहे. शेतकऱ्यांना प्रति हेक्टर १ लाख रुपये भरपाई द्यावी, अशी त्यांची मागणी आहे.

ही मागणी लक्षात घेतली तर सरकारला मदतकार्यावर किमान ३० ते ४० हजार कोटी रुपये खर्च करावे लागू शकतात. जाणकारांच्या मते, शेतकऱ्यांप्रमाणेच या नैसर्गिक आपत्तीमुळे राज्य सरकारच्या तिजोरीवरही मोठा आर्थिक बोजा पडण्याची पूर्ण शक्यता आहे.