विदर्भातील हत्ती-मानव संघर्ष रोखण्यासाठी पेंचच्या भीमा आणि सुब्रमण्यमला प्रशिक्षण मिळणार

विदर्भात माणूस आणि हत्ती यांच्यातील संघर्षाच्या घटना वाढत आहेत. त्यांना आळा घालण्यासाठी वन विभागाने कंबर कसली आहे. त्याचाच भाग म्हणून पेंच व्याघ्र प्रकल्पातील दोन पाळीव आशियाई नर हत्तींना जंगली हत्तींशी दोन हात करण्यासाठी प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.

पेंच व्याघ्र प्रकल्पाच्या चोरबाहुली येथे एलिफंट कॅम्प उभारण्यात आला होता. तिथे 'भीमा' आणि 'सुब्रमण्यम' हे हत्ती मानव-हत्ती संघर्ष रोखण्यासाठी आणि रेस्क्यू ऑपरेशनसाठी ठेवले आहेत. भीमा 55 वर्षांचा आहे, तर सुब्रमण्यम 27 वर्षांचा. या दोघांना खास ट्रेनिंग देण्यासाठी वन विभाग शक्य ते सगळे प्रयत्न करत आहे.

वन विभागाच्या माहितीनुसार, कर्नाटकातील तज्ज्ञांची टीम पेंचमध्ये येऊन भीमा आणि सुब्रमण्यमला प्रशिक्षण देईल. हे प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर गडचिरोली, गोंदिया आणि चंद्रपूरसह विदर्भातील इतर बाधित भागांत जंगली हत्तींच्या हल्ल्यांना आळा घालण्यासाठी मोठी मदत मिळेल. तिथे जंगली हत्तींना काबूत ठेवण्यासाठी आणि रेस्क्यू मोहिमांमध्येही त्यांचा वापर करता येईल.

भीमा आणि सुब्रमण्यमला 2023 मध्ये कर्नाटकातून आणण्यात आले होते. या दोन्ही हत्तींना महाराष्ट्रातच पकडण्यात आले होते, पण पक्की जागा नसल्यामुळे त्यांना कर्नाटकात पाठवण्यात आले होते.

वन अधिकाऱ्यांनी सांगितले की जंगली हत्तींना काबूत ठेवण्यासाठी हत्तींच्या ट्रेनिंगबरोबरच माहुताच्या सुरक्षेकडेही पूर्ण लक्ष देणे अत्यंत गरजेचे असते. जंगली हत्ती बऱ्याच प्रमाणात आक्रमक असतात. त्यांना शांत करताना काही अप्रिय घटना घडली तर माहुताच्या जिवाला धोका होऊ शकतो. म्हणूनच हे हत्ती पूर्णपणे प्रशिक्षित असणे गरजेचे आहे.

गेल्या काही वर्षांपासून विदर्भात जंगली हत्तींचा कळप पिकांचे आणि रहिवासी भागांचे नुकसान करत आहे. सुमारे 3 वर्षांपूर्वी छत्तीसगडमधून विदर्भात आलेला हा कळप आधी गोंदियात थांबला. त्यानंतर तो गडचिरोलीमार्गे तेलंगणात पोहोचला. हा कळप सतत महाराष्ट्र आणि तेलंगणा यांच्या दरम्यान ये-जा करत आहे. यावर उपाय म्हणून वन विभाग व्यापक व्यवस्थापन आणि नियंत्रण योजना तयार करत आहे. आतापर्यंत या हत्तींचा वापर पेंच आणि आसपासच्या व्याघ्र अभयारण्यांमध्ये वाघांच्या रेस्क्यू मोहिमांमध्ये होत आला आहे.

अशा हत्तींना कुमकी हत्ती म्हटले जाते. जंगली हत्ती हिंसक झाला किंवा मानवी वस्तीत घुसून धुमाकूळ घालू लागला की कुमकी हत्तींची मदत घेतली जाते. घनदाट जंगलात किंवा दुर्गम भागात, जिथे गाड्या पोहोचू शकत नाहीत, तिथे वन विभाग या हत्तींच्या मदतीने जंगली हत्तीला बेशुद्धीचे इंजेक्शन (डार्ट) देतो. आपली ताकद आणि शांत स्वभाव यांच्या जोरावर ते जंगली हत्तींना वाट दाखवतात किंवा त्यांना परत जंगलाकडे हाकलतात.

जखमी, आजारी किंवा दलदलीत अडकलेल्या जंगली हत्तीचा शोध घेण्यात आणि त्याला वाचवण्यात व त्यावर उपचार करण्यातही त्यांची मदत होते. त्यांना अशा पद्धतीने प्रशिक्षित केले जाते की तणावाच्या आणि धोकादायक परिस्थितीतही ते घाबरत नाहीत आणि फक्त आपल्या माहुताचे आदेश पाळतात.