SBI च्या 3897 ग्राहकांची माहिती डार्क वेबवर सापडली; फसवणूक टाळण्यासाठी काय कराल?

देशातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक असलेल्या स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या (SBI) 3897 ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती डार्क वेबवर सापडली आहे. या माहितीत ग्राहकांची नावे, मोबाईल नंबर, जन्मतारीख, ईमेल पत्ते, घरचे पत्ते आणि कर्जाशी संबंधित तपशील यांचा समावेश आहे. तुमचे खाते SBI मध्ये असेल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी महत्त्वाची आहे, कारण सायबर फसवणूक करणारे ही माहिती वापरून ग्राहकांना फसवू शकतात.

धोका कसा असतो, ते एका उदाहरणावरून समजून घ्या. समजा, तुम्हाला अनोळखी नंबरवरून फोन आला. फोन करणारा स्वतःला SBI चा कर्मचारी सांगतो आणि तुमचे खरे नाव, जन्मतारीख, घरचा पत्ता आणि कर्जाची माहिती अचूक सांगतो. एवढी बरोबर माहिती ऐकून तुमचा त्याच्यावर विश्वास बसू शकतो. पण तो माणूस बँकेचा कर्मचारी असेलच असे नाही, तो सायबर फसवणूक करणाराही असू शकतो.

आपला डेटा लीक झाला आहे की नाही, हे कसे कळणार? SBI ने अशी कोणतीही यादी किंवा तपासणीची पद्धत जाहीर केलेली नाही, ज्यातून ग्राहकांना स्वतः हे ठरवता येईल. त्यामुळे SBI च्या ग्राहकांनी सावध राहणे गरजेचे आहे. मात्र प्रत्येक ग्राहकाचा डेटा लीक झाला आहे, असा याचा अजिबात अर्थ नाही.

डेटा लीकमुळे खात्यातून पैसे गेले, तर बँक ते परत करणार का, असा प्रश्न पडतो. RBI च्या नियमांनुसार, फसवणूक बँकेच्या चुकीमुळे किंवा सिस्टीममधील त्रुटीमुळे झाली असेल, तर ग्राहकाचे कोणतेही नुकसान होत नाही. चूक बँकेची नाही आणि ग्राहकाचीही नाही, तर तिसऱ्या पक्षाची आहे, अशा वेळी ग्राहकाने तीन कामकाजाच्या दिवसांत तक्रार दाखल केली तर त्याला शून्य दायित्वाचा लाभ घेता येतो. अशा प्रकरणात तक्रार मिळाल्यापासून 10 कामकाजाच्या दिवसांत बँकेने ग्राहकाच्या खात्यात तात्पुरती रक्कम परत जमा करणे आवश्यक आहे. मात्र तुम्ही स्वतः OTP किंवा PIN एखाद्या फसवणूक करणाऱ्याला सांगितला, तर नुकसानीला तुम्ही जबाबदार ठरू शकता.

म्हणूनच बँकेकडून आल्याचा दावा करणारा संशयास्पद कॉल किंवा मेसेज आला, तर तुमची वैयक्तिक माहिती, OTP किंवा PIN कोणालाही सांगू नका. समोरच्याने अचूक माहिती सांगितली, तरी त्याच्यावर आंधळेपणाने विश्वास ठेवू नका.

तुमची सायबर फसवणूक झाली असेल, तर लगेच 1930 वर फोन करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा. तुमच्या बँकेलाही कळवा. बँकेने 30 दिवसांत तुमच्या तक्रारीवर तोडगा काढला नाही, किंवा त्यांच्या उत्तराने तुमचे समाधान झाले नाही, तर cms.rbi.org.in वर RBI लोकपालांकडे मोफत तक्रार करता येते.

एक गोष्ट लक्षात ठेवा. डेटा चोरीला गेला म्हणजे तुमच्या खात्यातून पैसे गेलेच, असे नाही. पण फसवणूक करणाऱ्यांच्या हाती वैयक्तिक माहिती लागली, तर फसवणुकीचा धोका वाढू शकतो. म्हणून सावध राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.