मध्यावधीत रिपब्लिकनचा पराभव; मस्क यांच्या कंपन्यांची आणि DOGE मधील भूमिकेची चौकशी होणार

अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकीत डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाचा मोठा पराभव झाला आहे. डेमोक्रॅट्सनी संसदेच्या दोन्ही सभागृहांवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले. याचा सर्वात मोठा फटका जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती आणि उद्योगपती इलॉन मस्क यांना बसला आहे. निवडणुकीत त्यांनी रिपब्लिकन उमेदवारांसाठी भरपूर पैसा ओतला होता, पण आता त्यांच्यासमोरील अडचणी कैक पटीने वाढल्या आहेत. त्यांच्या कंपन्या, सरकारी कंत्राटे आणि प्रशासकीय भूमिका यांची संसदीय चौकशी होणार आहे.

अमेरिकेच्या निवडणूक आयोगाकडे (FEC) नोंदलेल्या आकडेवारीनुसार, मस्क यांनी २०२६ च्या मध्यावधी निवडणुकांसाठी विक्रमी रक्कम खर्च केली. रिपब्लिकन उमेदवार, राजकीय संघटना आणि सुपर पीएसी (Super PACs) यांना त्यांनी ४४५ दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त, म्हणजे सुमारे ४,००० कोटी रुपयांहून अधिक निधी दिला. यंदाच्या निवडणुकीतील ते सर्वात मोठे वैयक्तिक देणगीदार ठरले होते. आपल्या मालकीच्या "एक्स" (X) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून त्यांनी रिपब्लिकन उमेदवारांचा जोरदार प्रचार केला. २४ कोटींहून अधिक फॉलोअर्सना त्यांनी रिपब्लिकन पक्षाला मतदान करण्याचे खुले आवाहन केले. टेक्सास राज्यात मस्क यांनी २०० दशलक्ष डॉलर्सहून अधिक खर्च केला होता, पण तिथेही त्यांच्या आवडत्या उमेदवाराचा पराभव झाला.

ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या प्रशासनात मस्क यांच्याकडे DOGE (डिपार्टमेंट ऑफ गव्हर्नमेंट एफिशियन्सी) ची जबाबदारी सोपवली गेली होती. सरकारी खर्च कमी करणे आणि अनावश्यक कर्मचारी कपात करणे हे या विभागाचे मुख्य उद्दिष्ट होते. मस्क यांनी चार महिने या विभागाचे नेतृत्व केले आणि त्या काळात अनेक मोठे व वादग्रस्त निर्णय घेतले गेले. आता संसदेवर डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नियंत्रण आल्यामुळे, मस्क यांनी या सरकारी पदाचा वापर स्वतःच्या कंपन्यांच्या फायद्यासाठी केला का, याची कसून चौकशी केली जाणार आहे. त्यांनी DOGE चे नेतृत्व केले त्या काळात त्यांच्या कंपन्यांना किमान ६.३ अब्ज डॉलर्सची आणि नंतर आणखी १० अब्ज डॉलर्सची सरकारी कंत्राटे मिळाली, म्हणून त्यांच्याकडे संशयाने पाहिले जात आहे.

जॉर्ज डब्ल्यू. बुश प्रशासनातील व्हाईट हाऊसचे माजी नीतिमत्ता वकील रिचर्ड पेंटर यांच्या मते, DOGE मध्ये काम करताना मस्क हे अर्धवेळ विशेष सरकारी कर्मचारी होते. फेडरल कायद्यानुसार, अशा कर्मचाऱ्यांना स्वतःच्या वैयक्तिक आर्थिक फायद्याशी संबंधित सरकारी निर्णयांमध्ये हस्तक्षेप करण्यास मनाई असते. स्पेसएक्स आणि टेस्ला यांसारख्या कंपन्यांना नासा आणि संरक्षण विभागाकडून मोठी कंत्राटे मिळतात. मस्क यांनी प्रशासकीय अधिकारांचा गैरवापर करून आपल्या कंपन्यांना कंत्राटे मिळवून दिली असतील, तर तो कायद्याचा गंभीर भंग ठरू शकतो. याशिवाय युक्रेनमधील स्टारलिंकचा वापर आणि रशियाचे राष्ट्रपती व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी कथित संपर्क यावरही काँग्रेसमध्ये प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

या घडामोडींचा थेट परिणाम शेअर बाजारात दिसला. निकाल जाहीर होताच टेस्लाचे शेअर्स सुमारे ३ टक्के आणि स्पेसएक्सचे शेअर्स सुमारे ४ टक्के घसरले. गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता पसरली आहे. पुढील काळात डेमोक्रॅटिक पक्ष सरकारी कंत्राटे, अनुदान आणि कायदेशीर मंजुऱ्या यांवर कडक नजर ठेवणार आहे. त्यामुळे मस्क यांच्या जागतिक व्यावसायिक साम्राज्याला मोठा तडाखा बसू शकतो.